မင္စာ

          မင္စာဆိုတာ လြယ္လြယ္ေျပာရမယ္ဆိုရင္ မင္နဲ႔ေရးထားတဲ့စာကို ဆုိလိုတာပါ။ ဒါေပမယ့္ ဒီေနရာ မွာ ခက္ေအာင္ေရးမွသာ စာမ်ားမ်ားထြက္မွာျဖစ္လို႔ ခက္ေအာင္ေရးလိုက္ပါရေစ။

          ဒီမွာေရးခ်င္တဲ့ မင္နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ျမန္မာစာလုံးေပါင္းသတ္ပုံက်မ္းမွာ “မင္ေၾကာင္ထိုး၊ မင္ခံစကၠဴ၊ မင္ရည္၊မင္ေသ့၊မင္အုိးမင္တံ”လုိ႔ ဖြင့္ဆိုထားပါတယ္။ျမန္မာအဘိဓာန္မွာေတာ့“မင္၊မင္က်မင္န၊ မင္ေၾကာင္ ၊ မင္ခံစကၠဴ၊ မင္စာ၊ မင္ႏွိပ္စကၠဴ၊ မင္ေသ့”လုိ႔ ဖြင့္ဆိုထားျပန္ပါတယ္။ မင္ကို သကၠတ/ပါဠိကေနလာတဲ့ မသိ ဆိုတဲ့ စာလုံးကေန မသိ>မင္သိ>မံ/မင္ ။ အဲဒီလို အဆင့္ဆင့္ဆင္းသက္လာတယ္လို႔ ဆိုၾကတယ္ ။ ေရွးအေရးအသား ေတြမွာ မံဆိုတဲ့စကားလုံး နဲ႔ ေရးထားတာ အေတာ္မ်ားမ်ားရွိပါတယ္။ (မသိ = (ပါဠိ) မီးေသြး)။

          မင္ဆိုတဲ့စကားလုံးဖြင့္ဆိုအဓိပၸာယ္ကို ျမန္မာအဘိဓာန္မွာ “ေရးျခစ္၊ပုံႏွိပ္ထိုးႏွံရာတြင္သုံးေသာ အေရာင္ရွိအရည္၊ အေစး”လို႔ ဖြင့္ဆိုထားပါတယ္။

          ေရွးဂူ၊ဘုရားေတြရဲ႕ အတြင္းအုတ္နံရံေတြမွာ ဗုဒၶ၀င္၊ ဇာတ္နိပါတ္ ပန္းခ်ီသရုပ္ေဖၚပုံေတြနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ စာတန္းေတြ၊ မူလကုသိုလ္ရွင္ရဲ႕ဆုေတာင္းေတြ၊ ေနာက္ထပ္မြမ္းမံသူရဲ႕ျဖည့္စြက္စာေတြ၊ အဲဒီေခတ္ေမြးတဲ့ သူရဲ႕ ဇာတာခြင္ေတြကို မင္နဲ႔ေရးေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ပင္းယ၊ အင္း၀၊ ေတာင္ငူ၊ ေညာင္ရမ္း၊ ကုန္းေဘာင္ ထိကို မင္နဲ႔ ေရးထားတဲ့စာေတြ ေတြ႔ႏုိင္ၿပီး အဲဒီမင္စာပါအကၡရာနဲ႔ ေခတ္အဆက္ဆက္ အကၡရာေျပာင္းလဲ ပုံေတြကို သိႏုိင္ပါတယ္။ ပုဂံၿမိဳ႕၊ ေလာကထိပ္ပန္ဘုရားမွာရွိတဲ့ ဇာတ္ေတာ္ႀကီးဆယ္ဘြဲ႔မင္စာေတြက ထင္ ရွားတဲ့မင္စာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ မင္စာေတြမွာ သကၠရာဇ္ပါတာရွိသလို သကၠရာဇ္မပါတဲ့ မင္စာေတြလည္း ရွိပါတယ္။

          ကမၻာေပၚမွာ ႏႈတ္ေျပာသံဘာသာစကားေတြကို ျမင္သာတဲ့စာအေရးအသားနဲ႔ တီထြင္ၿပီးတဲ့အခါ မူပိုင္အကၡရာေတြနဲ႔ ထားရွိလာၾကတယ္။ အဲဒီလို လူ႔ယဥ္ေက်းမႈ တိုးတက္လာတာနဲ႔အမွ် ေရးလိုက္တာေတြ ကို ကာလေတြၾကာသြားေသာ္လည္း မပ်က္စီးတည္ရွိႏိုင္ဖုိ႔အတြက္ မင္ေတြကို တီထြင္လာၾကတယ္။ ဘယ္ အခ်ိန္က စတင္သုံးစြဲခဲ့တယ္လို႔ အတိအက်မေျပာႏုိင္ေေသာ္ျငားလည္း အီဂ်စ္ႏိုင္ငံမွာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ ၄၀၀၀ - ေလာက္က မင္နဲ႔ေရးထားတဲ့ လက္ေရးစာမူတစ္ခုကို ဒီေန႔ထိေတြ႔ႏုိင္တာေၾကာင့္ မင္ဆုိတာ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ ၄၀၀၀ ေလာက္ကတည္းက ေပၚခဲ့တယ္လို႔ ဆုိႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီမင္ကို မီးေသြးမႈန္႔နဲ႔ေကာ္ ေရာစပ္ထားတယ္ လို႔ ယူဆရပါတယ္။ ခရစ္မေပၚမီ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ ၁၂၀၀ ခန္႔က တရုတ္ႏုိင္ငံမွာ ဆီမႈိင္းကို ႏြားသားေရး၊ ျမည္း သားေရကေနထြက္တဲ့ေကာ္နဲ႔ ေရာစပ္ၿပီး ပ်စ္ပ်စ္နယ္ကာ အခဲ၊အေတာင့္ျဖစ္ေအာင္လုပ္ၾကတယ္။ အဲဒီ နည္းနဲ႔လုပ္ထားတဲ့မင္နက္ကို ဒီကေန႔ထိ ပန္ခ်ီဆရာေတြသုံးေနၾကဆဲပါပဲ။ တရုတ္ႏုိင္ငံ၊ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံေတြမွာ ယေန႔တိုင္ျပဳလုပ္ေနၾကပါတယ္။ ေရွးတုန္းက စာေရးဆရာေတြက ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ မင္စပ္ေလ့ရွိၾကပါ တယ္။

          ေနထိေပမယ့္ အေရာင္မွိန္ျခင္းမရွိပဲ ေရွးရာစုႏွစ္မ်ားစြာကတည္းက သုံးခဲ့တဲ့ အေကာင္းဆုံး မင္တစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။ အဲဒီမင္ကေတာ့ အာရွမိုင္းနားကၽြန္းဆြယ္မွာေပါက္တဲ့ ၀က္သစ္ခ်ပင္မွာေတြ႔ရတဲ့ သစ္ဖုနဲ႔လုပ္ထားတဲ့ မင္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီသစ္ဖုဘယ္လိုျဖစ္လာသလဲဆိုရင္ ပင္ေပါင္ေဘာ္လုံးအရြယ္ရွိတဲ့ နက်ယ္ေကာင္လို သစ္ဖု ပိုးေကာင္ကေလးေတြဟာ သစ္ရြက္အေပ်ာ့ေလးေတြကိုေဖါက္ၿပီး ဥေတြဥၾကပါ တယ္။ အဲဒီသစ္ရြက္အေပါက္မွာ အေပြးတက္လာသလိုျဖစ္ၿပီး အဖုေတြျဖစ္လာၾကတယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ အခ်င္းတစ္လက္မေလာက္ အဖုေတြ ျဖစ္လာတာလည္းရွိပါတယ္။

          အဲဒီသစ္ဖုနဲ႔ အေကာင္းစားမင္နက္ေဖ်ာ္ဖို႔အတြက္ သစ္ဖုမႈန္႔တစ္ဂါလံ၊ ေရဆူဆူတစ္ဂါလံ၊ ေရ မွာေဖ်ာ္ထားတဲ့ ဒုတၳာစိမ္း(သံဒုတၳာ)ေခၚ ဖဲရတ္ဆာလဖိတ္ရည္ ၅ (၁-၃)ေအာင္စ၊ ထေနာင္းေစးရည္ ၃ ေအာင္စနဲ႔ ကာဗိုလစ္အက္ဆစ္ရည္စက္အနည္းငယ္တို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ေဖ်ာ္စပ္နည္းကေတာ့ သစ္ဖု မႈန္႔ေတြကို ေရဆူဆူမွာ ၂၄ နာရီစိမ္ရပါမယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ အရည္ကိုစစ္ယူၿပီး သစ္ဖုရည္ထဲကို သံဒုတၳာ စိမ္း၊ ထေနာင္းေစးနဲ႔ ကာဗိုလစ္အက္ဆစ္ရည္ကုိ ေရာလုိက္ရတာပါပဲ။

          အေနာက္အိႏၵိယကလာတဲ့ ေလာ့ဂ၀ုေခၚ သစ္တစ္မ်ိဳးကို သစ္ဖုေတြအစား သုံးလို႔ရေပမယ့္ အရည္ေသြးကေတာ့ နည္းနည္းညံ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ဖန္ရည္ဓာတ္ပါတဲ့ အျခားဖန္ရည္ေတြကို ဒုတၳာစိမ္း နဲ႔ ေရာၿပီးေဖၚစပ္ၾကတာလည္း ရွိပါတယ္။ သူလည္းပဲ အရည္ေသြးညံ့တာေၾကာင့္ ၾကာရင္အေရာင္မွိန္လာ ပါတယ္။ ဒီကေန႔ေခတ္ ေဖါင္တိန္မွာအသုံးျပဳတဲ့မင္ကေတာ့ ႏိုက္ဂရင္းဆုိင္းေခၚ အင္နီလင္ဆိုးေဆးအနက္ ပဲ ျဖစ္ၿပီး အနည္ထုိင္တာ၊ ပ်စ္ခဲတာမရွိပဲ ေဖါင္တိန္မွာထည့္သုံးဖို႔ သင့္ေတာ္တဲ့အျပင္ အေရာင္ေတြကို လည္း အမ်ိဳးမ်ိဳး ေျပာင္းလဲႏုိင္ပါတယ္။

          တစ္ဆက္တည္းမွာပဲ မင္နီေဖၚစပ္ပုံေလး ေျပာပါရေစ။ မကၠဆီကိုနဲ႔ပီရူးႏုိင္ငံမွာေပါက္တဲ့ ရွားေစာင္းပင္ေပၚ တက္ေလ့ရွိတဲ့ ရုိခ်ီနီယမ္ေခၚ ပိုးေကာင္အနီကို ျခစ္ယူအမႈန္႔လုပ္ၿပီး မင္နီလုပ္ၾကပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က အေမရိကအလယ္ပိုင္းနဲ႔ ေတာင္အေမရိကေတြမွာေပါက္တဲ့ ဗရာဇီးသစ္ကေန အဆီထုတ္ၿပီး ေဖၚ စပ္ၾကတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ မင္နီခ်င္းအတူတူ အထက္ကမင္နီေလာက္ အရည္ေသြး မေကာင္းပဲ မွိန္လြယ္ၿပီး ၾကက္ေသြးေရာင္ ေကာင္းေကာင္းမေပၚလြင္တာကေတာ့ ဗရာဇီးသစ္အဆီရဲ႕ အားနည္းခ်က္ ပါပဲ။

          ေနာက္ထပ္မင္တစ္မ်ိဳးေျပာရမယ္ဆိုရင္ လ်ိဳ႕၀ွက္ကိစၥေတြမွာသုံးတဲ့ မင္မ်ိဳးကိုေျပာရပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီမင္ကေတာ့ စာရြက္ေပၚမွာေရးေပမယ့္ အေရာင္မထင္ပါဘူး။ လူသုံးမ်ားတဲ့ ေနာက္ထပ္လ်ိဳ႕၀ွက္မင္ တစ္မ်ိဳးကေတာ့ လက္အက္ဆက္တိတ္အရည္နဲ႔ စာရြက္ေပၚေရးတာျဖစ္ၿပီး ဆာလျဖဴရက္တက္ဟိုက္ၿဒိဳဂ်င္ (ဟုိက္ၿဒိဳဂ်င္ ဆာလဖိုက္)နဲ႔ထိမွသာ မည္းၿပီးစာလုံး ေပၚလာတာမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ကိုေဗာ့ႏုိက္ထရိတ္ရည္ နဲ႔ေရးတဲ့စာကေတာ့ ေအာက္ဇဲလစ္အက္ဆစ္ရည္နဲ႔ ထိလုိက္တဲ့အခါ အျပာေရာင္ကိုေျပာင္းသြားပါတယ္။ ကိုေဗာ့ကလိုရုိက္(ဒ) ဒါမွမဟုတ္ ႏုိက္ထရုိကလုိရုိက္(ဒ)ကေတာ့ အပူနဲ႔ထိရင္ အစိမ္းေရာင္ကိုေျပာင္းသြား ပါတယ္။ လြယ္ကူတဲ့လ်ိဳ႕၀ွက္စာတစ္မ်ိဳးကေတာ့ အဖ်ားခၽြန္တဲ့ကေလာင္သြားနဲ႔ ေရွာက္ရည္ကိုတို႔ၿပီး စကၠဴ -ေပၚစာေရးတာပါပဲ။ ေရးၿပီးတဲ့အခါ စာလုံးေတြကို ျမင္ရမွာမဟုတ္ေပမယ့္ အဲဒီစကၠဴကိုမီးကင္ၿပီးဖတ္ရင္ အညိဳေရာင္စာလုံးေတြ ေပၚလာမွာျဖစ္ပါတယ္။

          ေရွးေရာမလူမ်ိဳးေတြ သုံးေလ့ရွိတဲ့ အေကာင္းစားမင္တစ္မ်ိဳးကို ဆက္ေျပာပါရေစ။ အဲဒါကေတာ့ ကင္းမြန္အမ်ိဳးစားျဖစ္တဲ့ ရုပ္ဆိုးဆိုးပင္လယ္သတၱ၀ါဆိုတာ ရွိပါတယ္။ သူ႔ကိုယ္ေအာက္မွာ အညိဳနက္ေရာင္ ပါတဲ့ အိတ္တစ္ခုရွိပါတယ္။ အဲဒီထဲကအရည္နဲ႔ သူ႔ရဲ႕ရန္သူေတြကို ပက္ေလ့ရွိပါတယ္။ အဲဒီအရည္ ကို ေရွးေရာမလူမ်ိဳးေတြ မင္အျဖစ္သုံးၾကတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ အေကာင္းဆုံးပုံႏွိပ္မင္စပ္နည္း ကေတာ့ကာဗြန္ မိႈင္း ဒါမွမဟုတ္ ဓာတ္ေငြ႔မိႈင္းကို ဘီးသြားဆီနဲ႔ေရာၿပီး ေဖၚစပ္ၾကတာျဖစ္သလို သစ္ေစးဆီကိုလည္း သုံးၾကပါတယ္။ အိမ္သုံးဆပ္ျပာကိုလည္း ထည့္သုံးတတ္ၾကပါတယ္။

ကိုး = ျမန္မာသဒၵါ (ျမန္မာစာအဖြဲ႔)။ ျမန္မာ့စြယ္စံုက်မ္း (အတြဲ ၉၊ အပုိင္း က)။ ျမန္မာစာျမန္မာစကား (ျမန္မာစာအဖြဲ႔)။ Kiwix(ကီး၀စ္)။

ေက်ာက္စာ

          ေက်ာက္စာဆိုတာ ဘာလဲလို႔ေမးမယ္ဆိုရင္ လြယ္ပါတယ္။ ေက်ာက္စာဆုိတာ ေက်ာက္ေပၚမွာေရး ထားတဲ့စာလို႔ ေျဖရမွာပါပဲ။ ဟုတ္ပါတယ္။ ေက်ာက္စာဆုိမွေတာ့ ေၾကာက္လို႔ေရးတဲ့စာမဟုတ္သလို စာရြက္ေပၚမွာေရးတဲ့စာလဲမဟုတ္တာေတာ့ အေသခ်ာပါပဲ။ ပထမဆုံးအေနနဲ႔ အမ်ားသိၾကတဲ့ အေသာက ဘုရင္ရဲ႕ ေက်ာက္စာကို ေျပာၾကပါစို႔။ အေသာကဘုရင္သည္ ဗုဒၶသာသနာ့သမုိင္းအတြက္ တကယ္ အားကိုးရတဲ့ မင္းတစ္ပါးျဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ေက်ာက္စာေတြသာမရွိခဲ့ရင္ ဗုဒၶဘာသာသည္ တစ္ေခတ္ တစ္ခါက ဘယ္ေလာက္ က်ယ္ျပန္႔ခဲ့တယ္စသည္ျဖင့္ အေတာ္ေလး အျငင္းအခုံျဖစ္ရမွာ ေသခ်ာပါတယ္။ ကဲ ဆက္ၾကဦးစို႔။

          အေသာကမင္းသည္ သာသနာႏွစ္ ၂၀၀-ေက်ာ္၊ သီဟိုဠ္နဲ႔ျမန္မာတို႔အလို ဘီစီ ၃၄၂-၂၆၄၊ အေနာက္တုိင္း သုေတသီတို႔အလုိ ဘီစီ ၂၆၄-၂၇၇ မွာ ေပၚထြန္းခဲ့တာျဖစ္လို႔ သူ႔ရဲ႕ေက်ာက္စာေတြကို အဲဒီႏွစ္ေတြမွာ ေရးခဲ့တာပဲျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမယ့္ အေသာကမင္းႀကီးရဲ႕ေက်ာက္စာေတြကို ၁၃၅၁ - ကေနစၿပီး အိႏၵိယသား ေတြ ဘယ္သူမွမဖတ္တတ္ၾကေတာ့ဘူး။ အဲဒီလိုနဲ႔ အိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့ အေသာက -ေက်ာက္စာကို အမ်ိဳးမ်ိဳးေဖၚထုတ္ ၾက၊ အသက္သြင္းၾကရာကေန ခရစ္ႏွစ္ ၁၈၃၈-ခုႏွစ္ေရာက္တဲ့အခါ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး ပညာရွင္ ဂ်ိမ္းပရင့္ဆက္ (James Prinsep)က အေသာကေက်ာက္ကို ပထမဆုံးဖတ္ႏုိင္ သူျဖစ္ခဲ့တယ္။ တနည္းေျပာရရင္ အိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့ အေသာကေက်ာက္စာကို အသက္ျပန္သြင္းေပးခဲ့သူေပါ့။ အဲဒီကေနစၿပီး တစ္ခ်ပ္ၿပီးတစ္ခ်ပ္ ေဖၚထုတ္ၾက၊ အဓိပၸာယ္ျပန္ဆိုထုတ္ေ၀ၾကနဲ႔ လုပ္လာလုိက္တာ မပ်က္ မစီးေသးတဲ့ အေသာကေက်ာက္စာ အေရအတြက္ ၃၅ (၄၀) ခု ရွိခဲ့တယ္။ ေျပာရမယ္ဆိုရင္ အေသာက -ေက်ာက္စာေတြက အိႏၵိယအေရွ႕ပိုင္းေဒသ နဲ႔ ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသကိုခ်န္ထား က်န္အိႏၵိယႏုိင္ငံ အႏွံ႔ အျပားမွာ ေတြ႔ရႏုိင္ပါတယ္။

          အေပၚမွာေျပာခဲ့သလိုပါပဲ အေသာကေက်ာက္စာရဲ႕အေၾကာင္းအရာ၊ အရြယ္ပမာဏ၊ ေက်ာက္ မ်က္ႏွာျပင္ အေနအထားကိုၾကည့္ၿပီး အမ်ိဳးအစားခဲြတဲ့အခါ -

၁။ေက်ာက္ေဆာင္ႀကီး (ေက်ာက္ျပားႀကီး) = ၁၄ ခ်ပ္။

၂။ေက်ာက္ေဆာင္စာငယ္ (ေက်ာက္ျပားငယ္) = ၅ ခ်ပ္။

၃။ေက်ာက္တုိင္စာႀကီး = ၇ မ်ိဳး။

၄။ေက်ာက္တိုင္စာငယ္ = ၇ မ်ိဳး။

၅။လိုဏ္ဂူေက်ာက္စာ = ၂ မ်ိဳး။ ေပါင္း = ၃၅ မ်ိဳးရွိပါတယ္။

          အေရအတြက္အေနနဲ႔ဆိုရင္ -

၁။ေက်ာက္ျပားငယ္ = ၅ ခ်ပ္။

၂။ေက်ာက္ျပားႀကီး = ၁၄ ခ်ပ္။

၃။ကလိဂၤေက်ာက္ျပား = ၂ ခ်ပ္။

၄။ေက်ာက္တိုင္ = ၇ လုံး။

၅။ေက်ာက္တိုင္ငယ္ = ၆ လုံး။

၆။ေက်ာက္ဂူ = ၆ လုံး။ ေပါင္း ၄၀ ရွိပါတယ္။

      ဆက္ၿပီးေတာ့ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ေက်ာက္စာအေျခေနေလး ေျပာပါရေစ။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ေက်ာက္ျပားေပၚစာေရး တဲ့ အေလ့က သေရေခတၱရာေခတ္ကတည္းက ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒုတိယကမၻာစစ္ႀကီးအၿပီးမွာ သေရေခတၱရာ ၿမိဳ႕ရိုးတံခါးေပါက္နားမွာ ေက်ာက္စာတိုင္ႏွစ္တိုင္ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေရႊတံခါးၿမိဳ႕ေပါက္နားကတုိင္မွာ မဂၤလ သုတ္ဂါထာေတြကို ေတြ႔ရၿပီး ကုန္းရိုးရြာနားကတိုင္မွာ ရတနသုတ္ ပါဠိေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေရးထားတဲ့ အကၡရာအေနအထားအရ ေအဒီ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစုျဖစ္မယ္လို႔ ခန္႔မွန္း ရပါတယ္။

          ဘုိးေတာ္ဘုရားလက္ထက္မတိုင္မီေခတ္ရဲ႕ ေရးထိုးတဲ့ေက်ာက္ေတြကို ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ မ်ားေသာ အားျဖင့္ ေဒသနဲ႔နီးစပ္ရာေက်ာက္ ဒါမွမဟုတ္ ထုဆစ္လြယ္တဲ့ေက်ာက္ေတြကို အသုံးမ်ားတာေတြ႔ရမယ္။ သဲေက်ာက္တို႔ လိပ္သဲေက်ာက္တို႔ကို အသုံးမ်ားၾကတယ္။ ပုဂံေခတ္ကဆိုရင္ ေက်ာက္ဆည္၊ ေ၀ဘူေတာင္ - ေက်ာက္ေတြကို အသုံးမ်ားၾကတယ္။ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္ျဖစ္တဲ့ ဘုိးေတာ္မင္း (ပဒုံမင္း)လက္ထက္ -ေရာက္မွသာ မတၱရာနယ္၊ စက်င္ေက်ာက္ကို စသုံးတာေတြ႔ရတယ္။ မွတ္မွတ္ရရ ဇာတ္လမ္းတစ္ခု ကို ေျပာရမယ္ဆိုရင္ အရင္က စက်င္ေတာင္ကို ေက်ာက္ျဖဴေတာင္လို႔ပဲ ေခၚၾကတယ္။ တစ္ခါမွာေတာ့ စက်င္ေတာင္ကထြက္တဲ့ အရည္ေသြးေကာင္းတဲ့ ေက်ာက္နီေတြေတြ႔လို႔ မင္းတုန္းမင္းကို လာေရာက္ ဆက္သၾကတယ္။ အဲဒီအခါ မင္းတုန္းဘုရင္က သေဘာက်လို႔ ပတၱျမားေတာင္လို႔ နာမည္ေျပာင္းေခၚခဲ့တဲ့ အမွတ္တရဇာတ္လမ္းေလး တစ္ပုဒ္ပါပဲ။

          ေက်ာက္စာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ျမန္မာတို႔ရဲ႕အသဲႏွလုံးျဖစ္တဲ့ ပုဂံကိုေျပာရမွာပါပဲ။ ပုဂံျပည္ေခတ္ေကာင္းစဥ္ ႀကီးက်ယ္ခန္းနားစဥ္အခါတုန္းက ေက်ာက္စာအမ်ားအျပားကို ရာေပါင္းမ်ားစြာ စုိက္ထူထားခဲ့ၾကတယ္။ အဲဒီထဲကမွ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းတာကေတာ့ ယေန႔တိုင္ေအာင္ ျမန္မာ့ -ေက်ာက္စာ ေဟ့-လို႔ ေျပာလုိက္ရင္ ႏႈတ္ကေနအလုိလို ေျပာထြက္ေနၾကတဲ့ ခရစ္ႏွစ္ ၁၁၁၂-မွာ ေရးထိုး ခဲ့တဲ့ ျမေစတီ ေက်ာက္စာ(ရာဇကုမာရေက်ာက္စာ) ပဲျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေက်ာက္စာက ျမန္မာ၊ပ်ဴ၊ပါဠိ၊ မြန္ ေလးဘာသာနဲ႔ ေရးထိုးထားတာေၾကာင့္ အလြန္လဲစိတ္၀င္စားစရာေကာင္းပါတယ္။

          ျမန္မာေတြအတြက္ ေနာက္ထပ္ဂုဏ္ယူစရာေကာင္းတာ ရွိပါေသးတယ္။ အဲဒါကေတာ့ ပိဋကတ္ သုံးပုံကို ပထမဆုံး ေက်ာက္ထက္အကၡရာတင္ခဲ့တာ မင္းတုန္းမင္း ျဖစ္ေနတာပါပဲ။ ေက်ာက္စာခ်ပ္ေရ ၇၂၉-ခ်ပ္ ရွိပါ တယ္။ မင္းတုန္းမင္းသည္ ၁၂၁၉ (၁၈၅၂)မွာ နန္းတက္ပါတယ္။ ၁၂၂၁၊ ကဆုန္လျပည့္ -ေက်ာ္ ၆-ရက္ေန႔မွာ မႏၱေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္ကို တည္ေထာင္ပါတယ္။ တည္ေထာင္တဲ့အခါ နန္းၿမိဳ႕ႀကီး၊ က်ဳံး၊ မဟာေလာကမာရဇိန္ေစတီေတာ္၊ ပ႒ာန္းေဟာ ေရႊသိမ္၊ အတုမရွိေက်ာင္း၊ သုဓမၼာဇရပ္၊ ပိဋကတ္ တုိက္ေတာ္တို႔ကို တစ္ၿပိဳင္နက္ပႏၷက္ခ်ၿပီး တည္ေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ ေက်ာက္စာေတြကိုေတာ့ ကုသိုလ္ေတာ္ -ေစတီရဲ႕တံတိုင္းသုံးထပ္အတြင္းမွာ ၁၂၂၂၊ တန္ေဆာင္မုန္း လဆန္း ၁-ရက္ (၁၄-၁၀-၁၈၆၀)မွာ စတင္ ထုခဲ့ၿပီး ၁၂၃၀၊ကဆုန္လဆန္း ၁၄-ရက္ (၄-၅-၁၈၆၈)မွာ ၿပီးစီးခဲ့ပါတယ္။ ၇-ႏွစ္၊ ၆-လနဲ႔ ၁၄-ရက္ၾကာပါ တယ္။ ဆက္ၿပီးေတာ့ ျဖည့္စြက္ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ပဥၥမသဂၤါယနာတင္တာနဲ႔ မင္းတုန္းမင္းရဲ႕ေက်ာက္ထက္ အကၡရာတင္တာ အတူတူမဟုတ္ပါဘူး။ ပဥၥမသဂၤါယနာကို ၁၂၃၃၊ တန္ခူးလျပည့္ေက်ာ္၊၁၁-ရက္ ၊ ႏွစ္ဆန္းတစ္ရက္၊ စေနေန႔ (၁၅-၄-၁၈၇၁)မွာ သံဃာေတာ္ ၂၄၀၀-နဲ႔ ေန႔ညမစဲ ရြတ္ဖတ္ပူေဇာ္တာ အဲဒီႏွစ္ ေတာ္သလင္းလျပည့္ေက်ာ္ ၁၄-ရက္၊ အဂၤါေန႔ (၁၂-၉-၁၈၇၁)မွာ ၿပီးခဲ့ျပီး ၅-လနဲ႔ ၃-ရက္ၾကာ ပါတယ္။ ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ပဥၥမသဂၤါယနာတင္တာနဲ႔ ေက်ာက္ထက္အကၡရာတင္တာ ၾကားမွာ ၃-ႏွစ္ ကြာဟေနပါတယ္။

          က်န္ရွိတဲ့ အ႒ကထာ၊ဋီကာေတြကို ရေသ့ႀကီးဦးခႏၱီက ကေနာင္မင္းသားရဲ႕သမီးေတာ္ ရန္ေအာင္ -ျမင္ၿမိ႕စားမင္းသမီး သုသီရိသခၤါ၀တီရဲ႕ ေလွ်ာက္ထားခ်က္အရ ၁၂၇၅-မွာ စႏၵာမုနိဘုရားအတြင္း စုိက္ထူ ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ေက်ာက္စာခ်ပ္ေရ ၁၇၇၄-ခ်ပ္ ရွိပါတယ္။

          ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရားထဲက ေက်ာက္စာေတြနဲ႔ စႏၵာမုနိဘုရားထဲကေက်ာက္စာေတြကို ႏႈိင္းယွဥ္ ၾကည့္ လုိက္တဲ့အခါ ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရားေက်ာက္စာေတြက ပိုၿပီးလက္ရာေကာင္းတယ္လို႔ဆုိပါတယ္ ။ ေက်ာက္စာရဲ႕ လက္ရာေကာင္း၊မေကာင္းကို ၾကည့္နည္းကေတာ့ ေက်ာက္ျပားႀကီးမ်က္ႏွာျပင္ ညီ,မညီ၊ ထြင္းထုထားတဲ့စာလုံး အတိမ္အနက္၊ စာႏႈတ္ခမ္းအက်ဥ္းအက်ယ္ ညီ,မညီ၊ အဲဒါေတြနဲ႔ တုိင္းတာၾကပါ တယ္။ အလြယ္သိခ်င္ရင္ေတာ့ ဖေယာင္းနဲ႔ႏွိပ္ၿပီး ၾကည့္လုိ႔ရပါတယ္။

          ေက်ာက္စာေရးတာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ဗဟုသုတရစရာေလး ေျပာျပပါရေစ။ ေက်ာက္စာခ်ပ္တစ္ခ်ပ္ မွာ ေက်ာေရာ၀မ္းပါ ႏွစ္ဖက္ရွိတာေၾကာင့္ ႏွစ္ဖက္လုံးကို ေရးမယ္ဆိုရင္ လက္ေရးကလဲေကာင္း ျမန္ ကလဲျမန္မယ္ဆိုရင္ သုံးရက္အခ်ိန္ၾကာႏုိင္ၿပီး လက္ေရးေကာင္းေပမယ့္ အေရးေႏွးရင္ေတာ့ ငါးရက္ အခ်ိန္ၾကာႏိုင္ပါတယ္။ ေရးလို႔လည္းၿပီးၿပီ စာတုိက္လို႔လည္းမွန္ၿပီဆိုရင္ စာလုံးေတြ စတင္ထြင္းထုၾက ပါတယ္။ အဲဒီလိုထြင္းထုတဲ့အခါ စာထုျမန္တဲ့သူက တစ္ရက္ကို ၁၅-ေၾကာင္း ၁၆-ေၾကာင္း ထြင္းထုၿပီးႏုိင္ေပ မယ့္ စာထုေႏွးတဲ့သူဆိုရင္ေတာ့ ၁၀-ေၾကာင္းေလာက္ပဲ ၿပီးႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ တစ္မ်က္ႏွာကို စာေၾကာင္း ၈၀ ကေန ၁၀၀ ေက်ာ္ထိ ရွိႏုိင္ပါတယ္။

          ထြင္းထုထားၿပီးၿပီျဖစ္တဲ့ အဲဒီစာလုံးေတြေပၚကို ေရႊမင္နဲ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ မင္နက္နဲ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ ထပ္ၿပီးေရးရ ပါတယ္။ ဒါမွသာ ဖတ္လို႔ျမင္သာထင္သာရွိမွာျဖစ္ပါတယ္။ ယခုလက္ရွိ ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရားေက်ာက္စာ ရဲ႕မင္ေတြကေတာ့ မင္နက္ျဖစ္ၿပီး စိန္တုံးဆရာေတာ္ရဲ႕ မင္စပ္နည္းနဲ႔ စပ္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။ မင္ေဖ်ာ္ပုံ ကေတာ့ မႏၱေလး၊ကြမ္းျခံရပ္၊ ေက်ာက္စလင္းမ်က္မွန္တုိက္ ဆရာထီဆီက ခ်ိပ္တစ္ပိႆာကို တစ္ဆယ္ က်ပ္ႏႈန္းနဲ႔၀ယ္ၿပီး ခ်ိပ္အစိတ္သားကို ေရတစ္ပိႆာနဲ႔ သုံးခြက္တစ္ခြက္တင္က်ိဳပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ ေရနံ မႈိင္းခံၿပီး ေကာက္ရိုးျပာရည္နဲ႔ေရာၿပီး ခ်ိပ္ရည္နဲ႔ေမႊပါတယ္။ အဲဒီနည္းစနစ္နဲ႔ အသုံးျပဳထားတဲ့ မင္နက္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ကိုး = ျမန္မာ့စြယ္စံုက်မ္း(အတြဲ-၆)။ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးစာအုပ္(လူထုေဒၚအမာ)။ အေသာကေက်ာက္စာမ်ားကိုေလ့လာျခင္း Term Paper (အရွင္သုစိတၱ-ေရႊဘို/လင္းေန(နေမာ)။

ေပ (ေပစာ)

          ေပပင္အရြက္ကို စာေရးလို႔ရေအာင္လုပ္ၿပီး စာေတြေရးထားတာကုိ ေပစာလို႔ ေခၚတယ္။ ေပပင္ ဆိုတာကေတာ့ အိႏၵိယ၊ သီဟိုဠ္၊ ျမန္မာစတဲ့ အပူပုိင္းေဒသေတြမွာပဲ ေပါက္ေလ့ရွိပါတယ္။ သာသနာ-၄၅၀၊ အာေလာကလိုဏ္၊ သီဟိုဠ္မွာ ၀ဋၬဂါမဏိမင္းကို အမွီျပဳၿပီး ရဟန္းငါးရာတို႔က ပိဋကတ္သုံးပုံနဲ႔ အ႒ကထာ -ေတြကို ေပထက္အကၡရာ တင္ၿပီး စတုတၳသဂၤါယနာတင္ခဲ့ၾကတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ပဲ စတုတၳသဂၤါယနာ ကို ေပါတၳကာရုဠွသဂၤါယနာလို႔ ေခၚၾကတာျဖစ္တယ္။

          တကယ္ေတာ့ ယဥ္ေက်းစေခတ္တုန္းက လူေတြဟာ မိမိတို႔အေၾကာင္း၊သမုိင္းကုိ မွတ္တမ္းျပဳႏုိင္ဖို႔ အတြက္ စာေရးနည္းေတြ၊ စာေရးကိရိယာေတြကို ရွာေဖြၾကတဲ့အခါ ေပေပါတဲ့အိႏၵိယကေတာ့ ေပနဲ႔စာေရး သား ခဲ့တာပါပဲ။ အိႏၵိယနဲ႔သီဟိုဠ္က ကညစ္ေရးေပကို အသုံးမ်ားၿပီး ေပရြက္ေပၚကို သံခၽြန္နဲ႔ေရးရတာျဖစ္ တယ္။ အဲဒီသံခၽြန္ကို ျမန္မာေတြကေတာ့ ကညစ္တံလို႔ေခၚၿပီး ေနာက္ပုိင္း မင္ေရးေပ၊ ေဆးဒါန္းေရႊခ်ေပ သို႔မဟုတ္ ဇီဇ၀ါေပေရးနည္းတို႔ကို အသုံးၿပဳၾကတယ္။ ျမန္မာ့ေပအေရးအသားကို အိႏၵိယကေနရရွိတာျဖစ္ ပါတယ္။ အေစာဆုံးအေနနဲ႔ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၀၀၀-ခန္႔(ေအဒီ ၁၇-ရာစု)က ျမန္မာ့ေပမူကို  ေတြ႔ရႏုိင္ပါ တယ္။ ေဒါက္တာသန္းထြန္းက ေပသည္ ႏွစ္ ၁၀၀၀-ထိ သက္တမ္းႏုိင္တယ္လို႔ ေျပာခဲ့ဖူးတာကို ဆရာ ဦးစိုးေက်ာ္သူ ျပန္ေျပာျပခ်က္အရ သိရဖူးပါတယ္။

          ေပသည္ အလ်ားတစ္ေပထိရွည္ႏုိင္ၿပီး အခ်ိဳ႕ေပေတြကေတာ့ လက္၀ါးေပၚတင္ႏုိင္ေလာက္တဲ့ ထိ ေသးငယ္ပါတယ္။ အဲဒီေသးငယ္တဲ့ေပေပၚကို စာေၾကာင္းေရ ၂၀-အထိ ေရးၾကတာလည္း ရွိပါတယ္ ။ ေပတစ္အဂၤါမွာ ၁၂-ခ်ပ္ရွိပါတယ္။ အဲဒီ (က၊ကာ၊ကိ၊ကီ၊ကု၊ကူ၊ေက၊ကဲ၊ေကာ့၊ေကာ္၊ကံ၊ကား) ၁၂-ခ်ပ္မွာ တစ္ခ်ပ္ကို ႏွစ္မ်က္ႏွာဆိုေတာ့ အားလုံးေပါင္း ၂၄-မ်က္ႏွာ ရွိရပါမယ္။ တစ္မ်က္ႏွာကို အနည္းဆုံး ၈ -ေၾကာင္း ေရးၾကပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ တစ္အဂၤါမွာ ၁၂၉-ေၾကာင္း ရွိရပါမယ္။ ဒါကအနည္းဆုံးကို ေျပာတာျဖစ္ ပါတယ္။ စာေရးေကာင္းပါတယ္ဆိုတဲ့သူေတြတုိင္း တစ္ရက္ကို တစ္အဂၤါၿပီးေအာင္ ေရးႏုိင္ၾကတာမဟုတ္ ပါဘူး။ စာအေတာ္ျမင္တဲ့သူေတြမွသာ ေရးႏုိင္ၾကမွာပါ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ စာတစ္ပုိဒ္ေရးလုိက္ စာအုပ္ တစ္ခါ ၾကည့္လုိက္ဆိုရင္ အခ်ိန္အမ်ားႀကီးလင့္သြားႏိုင္တာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

          ေရးတဲ့အခါမွာ လက္ညိႈး၊လက္မသာမက လက္ဆယ္ေခ်ာင္းလုံး သူ႔ေနရာနဲ႔သူ အေရးပါပါတယ္။ လက္မကေတာ့ အဓိကက်ပါတယ္။ ေပစာေရးတဲ့သူဟာ ေရးေနရင္း စာလုံးမွားၿပီဆိုတာနဲ႔ မွားတဲ့စာလုံး အထဲကို ဗိႏၶဳေခၚ အေျပာက္ကေလးကို ကညစ္နဲ႔ထိုးေဖါက္ခဲ့ရတယ္။ ဒါမွပဲ စာဖတ္သူက ဒါအမွား ျဖစ္တယ္ ဆိုတာသိၿပီး ေက်ာ္ဖတ္သြားမွာျဖစ္တယ္။ တစ္မ်က္ႏွာကို သုံးၾကိမ္ထက္ပိုၿပီး အမွားမခံပါဘူး။ သုံးၾကိမ္ထက္ ပိုၿပီဆိုတာနဲ႔ အဲဒီစာမ်က္ႏွာကို ဆက္မေရးေတာ့ပဲ ေပခ်ပ္အသစ္တစ္ထပ္ယူၿပီး အစကေန ျပန္ေရးၾကပါ တယ္။ အကၡရာေတြကို ကညစ္နဲ႔ေရးၿပီးရင္ အမည္းေရာင္အမႈန္႔တစ္မ်ိဳးနဲ႔ သုတ္လိမ္းပြတ္တိုက္ရပါေသး တယ္။ အိႏၵိယေပခ်ပ္ေတြဆိုရင္ ေပခ်ပ္အလယ္တည့္တည့္ကို မီးရဲရဲဖုတ္ထားတဲ့ သံစူးနဲ႔ေဖာက္ၿပီး ႀကိဳးသီ ထားၾကတယ္။ အထက္ေအာက္ ပ်ဥ္ျပားတစ္ခ်ပ္စီနဲ႔ပိတ္ၿပီး ႀကိဳးနဲ႔ခ်ည္ထားရတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံ အေပၚဖုံး ပ်ဥ္ခ်ပ္ေပၚ အယူ၀ါဒဆိုင္ရာ ဇာတ္၀တၳဳပန္းခ်ီေတြ ေရးျခယ္ထားတတ္ၾကတယ္။

          အိႏၵိယမွာလည္း ျမန္မာႏုိင္ငံလိုပဲ ေပရဲ႕တန္ဖုိးကုိမသိလို႔ မထိန္းမသိမ္းနဲ႔ ေနရာအႏွံ႔ပ်ံ႕က်ဲခဲ့ဖူး တယ္။ ဒါေပမယ့္ ၁၈၆၀-မွာ အစုိးရက ဌာနတစ္ခုဖြင့္ၿပီး ေပစာေတြကို စုေဆာင္းခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ လိုေဆာင္ရြက္တဲ့ သူေတြထဲမွာ အေနာက္တိုင္းပညာရွင္ေတြကပါ အံ့ၾသခ်ီးက်ဴးခဲ့ရတဲ့ဌာနက ၁၈၈၇-ခုမွာ မုိက္ဆုိးျပည္နယ္ ေစာ္ဘြားႀကီး မဟာရာဇာဇာ၀ူးဒီးယားမဟာဒူး တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ အေရွ႕တုိင္းသုေတသန ဌာနျဖစ္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ အဲဒီဌာနက လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ငါးရာေက်ာ္က ေရးကူးခဲ့တဲ့ ပညာရွိ က၀ိ ႀကီး ေကာတၱိလ် (စာဏက်နီတိဆရာႀကီး)ရဲ႕ အာသာသွ်တၱရက်မ္းေပမူကို ေတြ႔ရွိခဲ့လို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။

ကိုး = ျမန္မာ့စြယ္စံုက်မ္း(အတြဲ-၆)။ ျမန္မာသဒၵါ(ျမန္မာစာအဖြဲ႔)။ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးစာအုပ္(လူထုေဒၚအမာ) ။    

ပရပိုက္

ပရပိုက္ဆိုတာ အလ်ားတစ္မုိက္၊ အနံတစ္ေတာင္ရွိတဲ့ စကၠဴအရွည္ကို ဘာဂ်ာပုံစံခ်ိဳးထားတဲ့ ေရွးစာ အုပ္တစ္မ်ဳိးျဖစ္ပါတယ္။ ခ်ိဳးထားတာကိုၾကည့္ၿပီး နာမည္ခုနစ္မ်ိဳးရွိပါတယ္။ပုဂံ၀န္ေထာက္ဦးတင္က တစ္ေရ စီးနဲ႔ လႊာခ်င္းဆိုတာ အတူတူပဲလို႔ယူဆၿပီး ေအာက္ပါအတုိင္း ခုနစ္မ်ိဳးခြဲျပထားပါတယ္။

၁။တစ္ေရစီးရွိလ်င္ လႊာခ်င္း

၂။ႏွစ္ေရစီးရွိလ်င္ အလႊာတစ္လႊာ

၃။သုံးေရစီးမွ ငါးေရစီးရွိလ်င္ လႊာထပ္ကေလး

၄။ေျခာက္ေရစီးမွ ဆယ့္တစ္ေရစီးရွိလ်င္ လႊာထပ္ႀကီး

၅။ဆယ့္ႏွစ္ေရစီးမွ ဆယ့္ေျခာက္ေရစီးရွိလ်င္ ဆူ၀က္

၆။သုံးဆယ့္ႏွစ္ေရစီးရွိလ်င္ တစ္ဆူ

၇။ေျခာက္ဆယ့္ေလးေရစီးရွိလ်င္ ဆူထပ္

ေရႊကုိင္းသားကေတာ့ တစ္ေရစီးဆိုတာ ႏွစ္လႊာရွိရပါမယ္ဆိုၿပီး ေအာက္ပါအတိုင္း ခုနစ္မ်ိဳးခြဲျပထားျပန္ပါ တယ္။

၁။အလႊာတစ္ရြက္ရွိလ်င္ လႊာခ်င္း

၂။အလႊာႏွစ္ရြက္ရွိလ်င္ တစ္ေရစီး

၃။သုံးလႊာမွ ငါးလႊာထိရိွလ်င္ လႊာထပ္ကေလး

၄။ေျခာက္လႊာမွ ဆယ့္တစ္လႊာထိရွိလ်င္ လႊာထပ္ႀကီး

၅။ဆယ့္ႏွစ္လႊာမွ ဆယ့္ေျခာက္လႊာထိရွိလ်င္ ဆူ၀က္

၆။သုံးဆယ့္ႏွစ္လႊာရွိလ်င္ တစ္ဆူ

၇။ေျခာက္ဆယ့္ေလးလႊာရွိလ်င္ ဆူထပ္

          ပုဂံေခတ္ေနာက္ပုိင္း ေက်ာက္စာထဲက [သင္ပုန္း ၂၊ ပရပိုက္ ၁၊ ကံ့ကူဆံ ၅ေခ်ာင္း] ဆိုတဲ့ စာသားဟာ ပရပိုက္ကို စသုံးခဲ့တဲ့ အေစာဆုံးအေထာက္ထားတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။

          ပရပိုက္ဆိုတဲ့စကားက ျမန္မာစကားမဟုတ္ပဲ သကၠတစကားျဖစ္တဲ့ ပရိဗၺ မွ ပရိဗ၊ ပရိဗ မွ ပရပုိက္ အျဖစ္ကို မြန္စကား ေဗလေပါ့ နဲ႔ေရာစပ္ၿပီး ျဖစ္လာတယ္လို႔ ပုဂံ၀န္ေထာက္ဦးတင္က ဆုိပါတယ္။ အဲဒီလို မေျပာပါနဲ႔၊ ပရပိုက္ကို အိႏၵိယမွာ မသုံးပါဘူး၊ တကယ္ေတာ့ ပရပိုက္ဆိုတာ တရုတ္ျပည္ကေန ျဖစ္ပါတယ္၊ ပု-လိဂၤ-ပုိက္ ဆိုတဲ့စကားကေန ပရပိုက္ျဖစ္လာတာပါလို႔ ေတာ္စိန္ခိုက တစ္မ်ိဳးဆိုျပန္ပါတယ္။ ေဒါက္တာ သန္းထြန္းကေတာ့ ရွမ္းကမိုင္းကိုင္းစကၠဴကို တရုတ္ေတြ စာအုပ္တြဲခ်ဳပ္သလို ခ်ဳပ္တာျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပရပုိက္ကို ျမန္မာနဲ႔မြန္ပဲ သုံးတယ္လို႔ ပရပိုက္ရဲ႕မူလအစကို ေျပာျပန္ပါတယ္။

          ပရပုိက္အျဖဴနဲ႔ ပရပုိက္အနက္ဆိုၿပီး ပရပုိက္အမ်ိဳးစား ႏွစ္မ်ိဳးရွိပါတယ္။ ပရပိုက္အျဖဴေပၚကို မင္နဲ႔ စာ ေရးေလ့ရွိၿပီး ေဆးေရာင္စုံပုံဆြဲေလ့ရွိပါတယ္။ ေရးၿပီးရင္လဲ ျပန္ဖ်က္ေလ့မရွိပါဘူး။ ပရပိုက္အနက္ က ေရးၿပီးရင္ ျပန္ဖ်က္လို႔ရပါတယ္။ ေက်ာက္သင္ပုန္းလိုမ်ိဳး ေရးၿပီးရင္ျပန္ဖ်က္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ ထမင္းရည္နဲ႔ မီးေသြး မႈန္႔ေရာနယ္ၿပီး သုတ္လုိက္ရင္ အနက္ေရာင္ျပန္ျဖစ္သြားပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ပရပုိက္ေအာက္ေျခမွာ ´ေျခ`ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါတတ္တယ္။ အဓိပၸာယ္က ဒီစာကိုဖ်က္လိုက ဖ်က္ႏုိင္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာပါပဲ။

          ပရပုိက္မွာ အေၾကာင္းရာတစ္မ်ိဳးတည္းေရးတာ အေတာ္ရွားပါတယ္။ အေၾကာင္းရာ မ်ိဳးစုံပါတတ္တယ္။ ပရပုိက္ကုိ အသုံးျပဳရာမွာလည္း ႏွစ္-၂၀၊ ၃၀ ထိ မ်ိဳးရုိးစဥ္ဆက္ ေရးသားၾကတယ္။ ဖ်က္လို႔ျပဳလို႔ရတာေၾကာင့္လည္းျဖစ္မွာပါ။ ဒါ့အျပင္ ေပရြက္ေတြမွာလို ပရပိုက္တစ္ခုမွာ ဘယ္ႏွစ္ေၾကာင္း ပဲ ေရးရမယ္၊ ဘယ္ကေန စေရး ရမယ္ဆိုၿပီး သတ္မွတ္ခ်က္မရွိပါဘူး။ ပရပိုက္မွာ ဂဏန္းေတြကို ေရးတဲ့ အခါ အသံထြက္အတိုင္း ေရးေလ့ရွိပါ တယ္။ ပရပိုက္မွာ ေငြေၾကးတန္ဘိုးေရးထုံး၊ အခ်င္အတြယ္ဆိုင္ရာ -ေရးထုံး၊ အတိုင္းအထြာေရးထုံး၊ ကိန္းဂဏန္း ေရးထုံးေတြကို လကၤာနဲ႔သာမက နမူနာနဲ႔ပါ ေဖၚျပထားတာ ကို ေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။ နမူနာကို ၾကည့္ၾကရေအာင္ =

          ေငြေၾကးတန္ဘိုးေရးထုံး =

တေရြး = ေ၁ြး ၊ ၁ြံ

တပဲ = ၁ဲ

တမူး = ၁ဴ

တမတ္ = ၁ံ

တက်ပ္ = ၁ိ

          အခ်င္အတြယ္ဆိုင္ရာေရးထုံး =

တပိႆာ = ၁ိ ါ

တတင္း = ၁ၤ

တစိတ္ = ၁ိ

တၿပီ = ၁္

တလမ်က္ = ၁်က္

တခြက္ = ၁ြက္

တစလယ္ = ၁ံ

          အတိုင္းအထြာေရးထုံး =

တေတာင္ = ၁ၤ

တမိုက္ = ၁္

တလက္သစ္ = ၁ံ

တထြာ = ၁ြ ါ

          ကိန္းဂဏန္းေရးထုံး =

ေငြ ၁ိ ကို ၄ံ ရွိပါတယ္။

ေငြ ၁၀ ကို မတ္ ၄၀

ေငြ ၁ိ ါ ကို မတ္ ၄၀၀

ေငြ ၁ိ ကို ေရြး ၁၀၀၂၀

ေငြ ၁၀ ကို ေရြး ၁၀၀၀၂၀၀

ေငြ ၁ိ ါ ကို ေရြး ၁၀၀၀၀၂၀၀၀

          သကၠရာဇ္ေရးထုံးကိုေတာ့ ေပမွာကဲ့သို႔ ေ၀ါဟာရသခ်ၤာနည္းေတြ ေဗဒင္နည္းေတြနဲ႔ ေရးေလ့မရွိပါဘူး။ ပရ ပုိက္မွာ ေတြ႔ရတတ္တဲ့ ေရးနည္းေတြကေတာ့ ေအာက္ပါအတိုင္းပါပဲ။

၁၂၈ ျပည့္ = ၁၂၈၀ ျပည့္

၁၁၁၀၅ ခု = ၁၁၁၅ ခု

၁၂၁၀၆ ခု = ၁၂၁၆ ခု

၁၁၀၁၀၅ = ၁၁၁၅

၁၂၀၀၁၁ = ၁၂၁၁

          ဒါ့အျပင္ သကၠရာဇ္အတိုေရးနည္းကိုလည္း ေတြ႔ႏုိင္ပါတယ္။ ဥပမာ = x x ဆက္သၿမဲ လက္ေဆာင္ ေတာ္ လယ္ေတာ္လုပ္သားတို႔က ၁၂၃၆ ခုႏွစ္အတြက္ ေပးေဆာင္ရမည္။ ၅ ခုႏွစ္ အတြက္ ေပးေဆာင္ရမည္ မ်ားကို ေလွ်ာက္ထားရာ ဆိုင္ရာမိဖုရားမွာ အသုံးေတာ္လိုေၾကာင္း ၆ ခုႏွစ္တြက္ ကို ေနာင္မေတာင္းမိေစရပါ၊ x x လယ္ေတာ္လုပ္သားႀကီးငယ္တို႔မွာ ၆ ခုႏွစ္ေဆာင္ခ်ိန္ကာလ မတိုင္မီ -ျဖစ္ေသာ္လည္း x x ေပးေဆာင္ရမည္။

          အထက္ပါ ဥပမာစာပိုဒ္မွ ၅ ခု၊ ၆ ခု တို႔ကို အေၾကာင္းအရာ၊ သမုိင္းေနာက္ခံတို႔ကို ဖတ္ထား၊ သိ ထားမွ သာ အတိအက်ေျပာႏုိင္ပါမယ္။ ဒီမွာပါတဲ့ ၅ ခု၊ ၆ ခုဆိုတာ ၁၂၃၅ ခု၊ ၁၂၃၆ ခု တို႔ကို ဆိုလိုတာပါ။

          ကဲ ပရပုိက္နဲ႔ပတ္သက္တာ ဒီေလာက္ဆိုရင္ ေက်နပ္ေလာက္မွာပါ။ ဒါေပမယ့္ တစ္ဆက္တည္း ဗဟုသုတ ျဖစ္ဖြယ္ရာ ေငြေၾကးအေၾကာင္းေျပာပါရေစ။

          ဗဒုံမင္း(၁၇၈၂-၁၈၁၉)လက္ထက္မွာ တရား၀င္ စံေငြတုံးေငြခဲ သုံးမ်ိဳးသတ္မွတ္ပါတယ္။ အဲဒါေတြက -

၁။ရြက္နီ (ေၾကး ၁၀% ေရာထားသည္)

 ၂။ရြက္ေသး (ေၾကး ၁၅% ေရာထားသည္)

 ၃။ရြက္စို (ေၾကး ၂၀% ေရာထားသည္)

          ကုန္းေဘာင္ေခတ္အလယ္ပိုင္းမွာ ရြက္နီကို စံအျဖစ္ထားသုံးတယ္။ မိတၳီလာနယ္ပရပိုက္မ်ားမွာ ၄င္း သုံးမ်ိဳးအနက္ ရြက္နီကိုပဲ သုံးတာေတြ႔ရတယ္။ ေၾကးအေရာအကဲကို မူတည္ၿပီး ေငြကဲအသုံးကုိ မိတၳီ လာနယ္ ပရပိုက္မွာ ရြက္နီထက္ပိုသုံးမယ္ ထင္ရပါတယ္။ ကုန္းေဘာင္ေခတ္က ရြက္နီတြက္နည္းသုံးမ်ိးရွိပါ တယ္။ ၁။အကဲနည္း ၂။ဒိုင္တက္နည္း ၃။မီးႏႈတ္နည္းတို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။

          ကုန္းေဘာင္ေခတ္မွာ ဒဂၤါးအသုံးကိုလဲ ေတြ႕ရပါတယ္။ ဗဒုံမင္းလက္ထက္က က်ားရုပ္ ၊ႏွစ္ေကာင္ရုပ္၊ ေရႊျပည္စိုးရုပ္ေတြနဲ႔ ဒဂၤါးသြန္းလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ မိတၳီလာနယ္မွာ ဗဒုံမင္းလက္ထက္ ဒဂၤါး သုံးတဲ့အခ်က္ေတြ မေတြ႕ရပါဘူး။ သာယာ၀တီေရႊဘုိမင္း(၁၈၃၇-၄၆)၊ ပုဂံမင္း(၁၈၄၆-၅၂) လက္ ထက္မွာ ဒဂၤါး လုပ္တယ္လုိ႔ ဆိုတယ္။ ပရပိုက္မွာေတာ့ အဲဒီအေထာက္ထားေတြ မေတြ႔ရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ မင္းတုန္းမင္း (၁၈၅၂-၇၈)လက္ထက္ ဒဂၤါးအသုံးကို ပရပုိက္မွာ အမ်ားအျပားေတြ႔ရပါတယ္။ ၁၈၆၅၊ႏို၀င္ ဘာ၊၁၁-ရက္မွာ ဒဂၤါး သြန္းလုပ္ခဲ့ပါတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

မွတ္ခ်က္ = အားလုံးဖတ္လို႔ရေအာင္ဆိုၿပီး စာအုပ္သက္သက္မဟုတ္ပဲ စာကုိပါ အဆင္ေျပ သလို ျပန္ေရးလိုက္ပါတယ္။ ၀င္းတင္နာမည္နဲ႔ ျပဳစုထားတဲ့စာေရးဆရာရဲ႕ စာအုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ မိမိကိုယ္ တိုင္လဲ စိတ္၀င္စားလို႔ပါ။