ဒီဆုိက္ဒ္ထဲက စာေတြက ၀ါသနာအရ အားတဲ့အခ်ိန္မွာ ေရးသားျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ စာအုပ္ေတြကို အရင္ကတည္းက ေတြ႔တဲ့ဆိုက္ဒ္ေတြကေန Download ဆြဲထားခဲ့ပါတယ္။ ဒီကို ျပန္တင္မယ္ဆိုျပီး ရည္ရြယ္ရင္းမရွိခဲ့ပါ။ ဒါေႀကာင့္ ခုလိုျပန္တင္ျဖစ္သြားေတာ့ ယူခဲ့တဲ့ဆုိက္ဒ္ေတြကို မမွတ္မိေတာ့ပါဘူး။

Sunday, October 20, 2013

အဇၥ်တၱစကားမ်ား

E.G. F | 8:31 PM | Be the first to comment!
          စာေမးပြဲၿပီးေတာ့ဖို႔ တစ္ရက္ပဲလိုေတာ့တဲ့တစ္ေန႔…
 တျခားဘာသာေတြထက္ ခက္ခဲခဲ့ရတဲ့ အဂၤလိပ္ဘာသာကို ဒီေန႔ အဆင္ေျပေျပေျဖခဲ့ရလို႔ စိတ္ထဲက ေပါ့ပါးေနတယ္။ အဲဒါနဲ႔ အေဆာင္ကသူငယ္ခ်င္းေတြစားခ်င္တဲ့ မုန္႔လင္မယားအ၀ယ္ေတာ္ပုံ ထြက္ခဲ့တယ္။ ဆိုင္ေရာက္ေတာ့ ဆြမ္းမၾကာမၾကာလာလာပို႔တတ္တဲ့ ဒကာမနဲ႔စကားစျမည္ေျပာဆိုရင္း -
´ေျဖႏုိင္ရဲ႕လား`
`ေျဖႏုိင္ပါတယ္၊ ဒါေပမယ့္ ခါတိုင္းေန႔ေတြလိုေတာ့ ဦးဇင္းအတြက္မလြယ္ဘူးေပါ့´
´ဟုတ္လား၊ ဒါနဲ႔ စကားမစပ္၊ ဟုိတစ္ေန႔က ဦးဇင္းသူငယ္ခ်င္း ဦး….ဆီ ေရာက္ခဲ့ေသးတယ္၊ သူ႔အေမမွာထားတဲ့ ေက်ာက္ျပင္ ၀ယ္ခိုင္းထားတာ ၀ယ္ၿပီးလို႔ သြားပို႔တာပါ၊ ဒါေပမယ့္ မေတြ႔ခဲ့ဘူး၊ ဘုရားႀကီးသြားတယ္…တဲ့´
´ေအာ္…၊ စာေမးပြဲတြင္းကို ဘာျဖစ္လို႔သြားရတာလဲ ´
´ကုိရင္တစ္ပါးပ်ံေတာ္မူလို႔..တဲ့´
´ဘယ္ကိုရင္လဲမသိဘူး သူနဲ႔ေတြ႔မွပဲ ေမးၾကည့္ဦးမယ္´
ေျပာေနက်မဟုတ္တဲ့စကားေတြကို ေျပာျဖစ္သြားတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ေျပာဆုိအၿပီး အေဆာင္ျပန္လာခဲ့တယ္။ သူငယ္ခ်င္းအေဆာင္နဲ႔ စာေရးသူတို႔အေဆာင္က ေတာင္နဲ႔ေျမာက္ဆိုေတာ့ ခါတုိင္းဆိုရင္ေတာင္ ဥပုသ္ေန႔မွေရာက္ျဖစ္တယ္၊ ဒီလိုစာေမးပြဲရက္ထဲသြားဖို႔ဆိုတာ ပိုၿပီးေတာင္ခက္ပါတယ္။ စာေမးပြဲၿပီးမွ ေမးေတာ့မယ္ဆိုၿပီး ဒီအတုိင္း ေနလိုက္တယ္။
စာေမးပြဲၿပီးတဲ့ည...
သူငယ္ခ်င္းရဲ႕အေဆာင္က ဦးဇင္းတစ္ပါးနဲ႔ေတြ႔လို႔ အေၾကာင္းရင္းေမးႀကည့္ေတာ့ -´အဲဒီကိုရင္က တကၠသိုလ္၀င္ခြင့္ေျဖဖို႔ ဒီႏွစ္မွ မန္းေလးကိုတက္လာတာ၊ သံလမ္းေပၚရပ္ၿပီး ဖုန္းေျပာရင္း ရထားတုိက္လို႔ ပ်ံေတာ္မူတာ´လို႔ သိလိုက္ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ စိတ္ထဲမွာ ရင္းႏွီးေနတဲ့ ကုိရင္ေလးႏွစ္ပါးကိုပဲ ျမင္ေနမိတယ္။ ႏွေျမာမိေပမယ့္ အမွန္အတုိင္း၀န္ခံရရင္ သာမန္ႏွေျမာမႈေလာက္ပါပဲ။
          မနက္မိုးလင္းလို႔ သူငယ္ခ်င္းအေဆာင္ကုိသြားၿပီး အဲဒီအေၾကာင္းေလး ေမးၾကည့္လုိက္တယ္။ အဲဒီေတာ့မွ ဒီစာကိုေရးဖို႔ အေၾကာင္းဖန္လာတာပါပဲ။
´စာေျဖတဲ့ညက ဘုရားႀကီးသြားတယ္ဆို´
´ဟုတ္တယ္၊ ကိုရင္(…) ျပန္ေတာ္မူလို႔ပါ´
´ဦး…ရဲ႕ညီကိုေျပာတာလား၊ ဘယ္လိုျဖစ္ရတာလဲ´
´ဒီႏွစ္မွ တကၠသုိလ္၀င္ခြင့္ေျဖဖို႔ မန္းေလးကိုတက္လာတာ၊ ျဖစ္ပုံကေတာ့ ဘီးလင္းက သူ႔ဒကာတစ္ေယာက္ ဖုန္းဆက္လို႔ ဖုန္းလိုင္းအဆင္မေျပတာနဲ႔ ေက်ာင္းနဲ႔နီးတဲ့ သံလမ္းမွာ သြားဆက္တာ၊  အဲဒီမွာ ျဖစ္သြားတာပဲ၊ သူ႔ဒကာေတာင္ သူ႔ေၾကာင့္ျဖစ္တာဆိုၿပီး စိတ္မေကာင္းျဖစ္ေနတယ္၊ ဒါေပမယ့္ ဒကာေၾကာင့္ေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး´
´သူက တပည့္ေတာ္နဲ႔ ရင္းႏွီးပါတယ္။ ဦးဇင္းရဲ႕စာတမ္းကိစၥနဲ႔ ဘားအံကိုေရာက္ေတာ့ သူနဲ႔တစ္ေခါက္ ဆုံျဖစ္လိုက္ေသးတယ္ေလ၊ သူေရာ ခုေက်ာင္းထိုင္ေနတဲ့ သူ႔အကုိေရာ တပည့္ေတာ္တို႔နဲ႔ စာသင္တိုက္မွာ အတူစာသင္ခဲ့တာဆိုေတာ့ ရင္းရင္းႏွီးႏွီး သိတာေပါ့´
´ဦးဇင္းကို ေျပာမလို႔ပါပဲ၊ စာေျဖတဲ့ရက္ဆိုေတာ့ စိတ္အေႏွာက္အယွက္ျဖစ္မွာစိုးလို႔ မေျပာလုိက္တာပါ၊ တျခားသူေတြကိုလဲ မေျပာျဖစ္ပါဘူး၊ တပည့္ေတာ္လဲ ခုထိမ်က္စိထဲ သူ႔ကိုျမင္ေနတုန္းပဲ´
´တင္ပါ၊ တပည့္ေတာ္ တကယ္စိတ္မေကာင္းပါဘူး၊ စိတ္မေကာင္းတာထက္ ႏွေျမာတာက ပိုပါတယ္။ သူ႔အကိုဆိုရင္ တပည့္လဲျဖစ္ ညီလဲျဖစ္တဲ့ သူ႔ညီကို အေတာ္ႏွေျမာရွာမွာပဲေနာ္´
´ႏွေျမာတာေပါ့။ ျဖစ္ၿပီး ေနာက္ေန႔မွာ သူ႔အကိုဦးေဆာင္ၿပီး ကားသုံးစီးနဲ႔ တက္လာႀကပါတယ္။ တပည့္ေတာ္တို႔ အသင္းက သံဃာေတြ လူေတြက အကူ၀တၳဳေငြထည့္ၾကတာ ခုနစ္သိန္းေက်ာ္ေလာက္ရပါတယ္။ သူ႔အကုိက အဲဒီေငြေတြကိုေရာ သူတို႔ဆီက ေငြေတြကုိပါ ထပ္တိုးၿပီး အကုန္လွဴသြားပါတယ္။ ေအာင္ခ်မ္းသာနာမႈကူညီေရး အဖြဲ႔က ကူညီေပးပါတယ္´
´တကယ္နွေျမာစရာပါပဲ၊ သူက ကြမ္းေတာ့ အေတာ္ႀကိဳက္ပုံရတယ္၊ သူ႔ကို ေနာက္ဆုံးတစ္ေခါက္ ေတြ႔တုန္းက ကြမ္းစားထားတာ ေတြ႔ရတယ္´
´ဟုတ္တယ္၊ သူပ်ံေတာ္မူၿပီး ေနာက္တစ္ညမွာ ေက်ာင္းကဦးဇင္းက ေကြကာအုပ္ေဖ်ာ္ၿပီး သူ႔အိပ္ယာမွာ ထားေသးတယ္၊ မနက္မိုးလင္းေတာ့ အဲဒီဦးဇင္းကို အိပ္မက္မေပးေပမယ့္ ကိုရင္ေလးတစ္ပါးကို အိပ္မက္ေပးတယ္´
´ဟုတ္လား၊ ဘယ္လိုတဲ့လဲ´
´သူက ေကြကာအုပ္မႀကိဳက္ဘူး၊ ကြမ္းပဲႀကိဳက္တယ္..တဲ့´
´ဒါနဲ႔ ေဆြးရုံမွာ အဆင္ေျပခဲ့ရဲ႕လား´
´ေျပပါတယ္၊ ရထားတိုက္တုန္းက ခ်က္ခ်င္းပ်ံေတာ္မမူဘူး၊ ေဆးရုံေရာက္လို႔ ႏွစ္နာရီၾကာမွ ပ်ံေတာ္မူတာပါ၊ သူ႔ကိုယ္က လြင့္ၿပီး ခဲေတြနဲ႔ပြတ္မိ ခိုက္မိတာပဲ ရွိတာပါ၊ ေခါင္းကုိထိသြားလို႔ သူပိုဆိုးသြားတာ´
´ဒါေပမယ့္.. တပည့္ေတာ္ စိတ္ထဲမတင္မက်ျဖစ္ေနတာ တစ္ခုရွိတယ္´
´ဘာျဖစ္လို႔လဲ..´
´ညက ပ်ံေတာ္မူေတာ့ ေခါင္းမွာပဲ ျဖစ္တာပါ ဗုိက္ခြဲတဲ့ဒဏ္ရာမေတြ႔ပါဘူး၊ မနက္မိုးလင္းေတာ့ ဗုိက္ခြဲထားတာ ေတြ႔တယ္၊ ဘာျဖစ္လို႔ခြဲတာလဲမသိဘူး၊ အမႈအခင္းဘာမွလဲ မျဖစ္ပါဘူး၊ တပည့္ေတာ္စဥ္းစား မရတာက ေသၿပီးတဲ့လူနာကို သူတို႔လုပ္ခ်င္သလို လုပ္လို႔ရသလား ဆိုတာပါပဲ။  ဘာျဖစ္လို႔ဗုိက္ကိုခြဲတာလဲ..လို႔ ေမးၾကည့္တဲ့အခါ ဘာမွေရေရရာရာ မေျဖဘူး၊ တကယ္ဆို ဘာျဖစ္လို႔ခြဲတာလဲဆိုတဲ့အေၾကာင္း တပည့္ေတာ္တို႔ဘက္ကို ရွင္းျပသင့္တယ္လို႔ ထင္မိတာပဲ´
´ဟုတ္တာေပါ့၊ အေၾကာင္းကေလးေတာ့ ရွင္းျပသင့္တာေပါ့´
          အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ ဟိုဟိုဒီဒီ စကားေလးနည္းနည္းေျပာၿပီး အေဆာင္ကို ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ ျပန္လာတဲ့လမ္းမွာ အေတြးေလးေတြလည္း ဟုိဟိုဒီဒီပါပဲ။
ဘ၀ဆိုတာ ခဏဆိုမွ တကယ္ကိုခဏေလးပါ၊ ဘယ္အခ်ိန္ေသဆုံးရမလဲဆိုတာ ျမင္ရတဲ့ကိစၥမွမဟုတ္ပဲ၊ ခ်စ္တဲ့သူဆိုတာ ခင္တဲ့သူဆိုတာ တကယ္ေတာ့ တစ္ေန႔ခြဲရမယ့္သူေတြပါ၊ အဲဒီခြဲရတဲ့အခ်ိန္မွာ ငါ..သြားေတာ့မယ္လို႔ လူတုိင္းက ဘယ္ႏႈတ္ဆက္ႏုိင္ပါ့မလဲ၊ အဆင္သင့္မျဖစ္ေသးတဲ့ အေျခေနေတြကို အဆင္သင့္ျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးရင္း အဆင္သင့္မျဖစ္ခင္ ဘယ္သူက ေသဆုံးခ်င္ပါ့မလဲ၊ ဘ၀ဆိုတာ တုိက္ပြဲ..တဲ့၊ လက္ခံပါတယ္။ ဘယ္သူမဆို ေကာင္းမြန္တဲ့ အေျခေနတစ္ခုကေန လုံး၀ဆုိးသြမ္းတဲ့အေျခေနကို ေရာက္သြားႏုိင္တယ္ေလ၊ ဥပပီဠကကံ ဆိုတာ ထည့္တြက္စဥ္းစားသင့္တဲ့ စကားတစ္လုံးေပါ့။ ဘယ္စစ္သားမွ စစ္တုိက္ရင္း မက်ရႈံးခ်င္ၾကပါဘူး၊ ဘယ္စာေမးပြဲသမားမွ စာေျဖရင္း မက်ရႈံးခ်င္ၾကပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ စစ္သားက စစ္တုိက္ရင္း ေသဆုံးတာ ရွက္စရာမဟုတ္သလုိ စာေျဖတဲ့သူ စာေမးပြဲက်ရႈံးတာ ေသရာပါဒဏ္ရာမဟုတ္ပါဘူး။
ဦးဇင္းတို႔တစ္ေတြဟာ တစ္ေန႔မွာ ဗုဒၶရဲ႕သာသနာကို ဘယ္လိုတစ္ေထာင့္တစ္ေနရာက ကူညီေပးလုိက္မယ္။ အားလုံးအတြက္မစြမ္းေဆာင္ႏုိင္ရင္ေတာင္ ငါ့ရြာ၊ ငါ့လူမ်ိဳးအတြက္ ဘယ္လိုစံျပျဖစ္မယ္။ ဘယ္သူ႔အတြက္…ဘယ္သူ႔အတြက္…ဆိုၿပီး ရည္ရြယ္ခ်က္တစ္ေလွႀကီးနဲ႔ ခရီးဆက္ခဲ့ၾကတာပါ၊ အဲဒီလို ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြနဲ႔ ေသဆုံးရျခင္းက ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မရွိပဲ ေသဆုံးရသူေတြထက္ေတာ့ ႏုိင္းလို႔မရေအာင္ သာပါတယ္။ လူယုတ္မာအေယာက္တစ္သိန္းဆုံးရႈံးလုိက္ရလို႔ လြတ္သြားတဲ့ကြက္လပ္ေတြကို ျဖည့္ဖို႔မခက္ေပမယ့္ လူေကာင္းတစ္ေယာက္ဆုံးရႈံးသြားလို႔ လြတ္သြားတဲ့ကြက္လပ္ကို ျဖည့္ဆည္းဖို႔ခက္ပါတယ္။
ဒီေတာ့ သူငယ္ခ်င္းေရ… ငါတို႔ေ၀မွ်တဲ့ ေကာင္းျခင္းေတြကိုသာ မင္း..ရေအာင္ယူလုိက္ပါ။ မနက္ေတြ ညေတြ ေရာက္တုိင္း ဘုရားေရွ႕မွာ တစ္ေယာက္ေယာက္ကမင္းကို အမွ်ေ၀မွာပါ။ အဲဒီတစ္ေယာက္မွာ ငါလဲ ပါမွာပါ။ အမွ်… အမွ်… အမွ်… ယူပါ သူငယ္ခ်င္း။
          'Rebirth also is suffering; old age; illness; death; association with unloved; separation from love ones and not to get what one wants, also is suffering; in brief; the five aggregates of clinging are suffering.
          The world is suffering and afflicted, no being is free from this bond of misery and this is a universal truth that no sensible man who sees things in their proper perspective can deny.
မွတ္ခ်က္ = ဘယ္သူမဆို မေမွ်ာ္လင့္ပဲ ေသဆုံးႏုိင္တယ္။ ဒီလုိမျဖစ္ေအာင္လို႔ သတိထားသင့္တယ္ ဆိုတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ေလးနဲ႔ ပူပူေႏြးေႏြးျဖစ္ရပ္ေလးကို ျပန္လည္ေရးသားမွ်ေ၀ျခင္းသာ….။

အဇၥ်တၱ
Print Friendly and PDF

Tuesday, September 10, 2013

္ရေသ့ပ်ံဂူ (ကရင္ျပည္နယ္)

E.G. F | 9:00 PM | Be the first to comment!
၁။ရေသ့ပ်ံဂူ
        ရေသ့ပ်ံဂူဆိုတာ ကရင္ျပည္နယ္၊ ဘားအံၿမိဳ႕ထဲက ထင္႐ွားတဲ့ ဂူတစ္လုံး ျဖစ္ပါတယ္။ စကား မစပ္ အားလုံးသိရေအာင္ ေျပာခ်င္တာကေတာ့ ၁၉၆၃၊ ဧၿပီ၊ ၃-ရက္မွာ ကရင္ျပည္နယ္၊ ေကာ္သူးေလျပည္နယ္ လို႔ ေၾကညာခဲ့တယ္ဆိုတာပါပဲ။ ကရင္ျပည္နယ္ကို ဘားအံ၊ လိႈင္းဘြဲ၊ ေကာ့ကရိတ္၊ ျမ၀တီ၊ ဖာပြန္၊ သံေတာင္၊ ၾကာအင္းဆိပ္ႀကီးဆိုတဲ့ ၿမိဳ႕နယ္ခုနစ္ခုနဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားတာပါ။ အမ်ားသိတဲ့ ဘားအံက ကရင္ျပည္နယ္ရဲ႕ ၿမိဳ႕ေတာ္ပါပဲ။ ဘားအံကုိ သံလြင္ျမစ္ရဲ႕ေက်ာက္စြန္းေပၚမွာ တည္ ေဆာက္ထားတာျဖစ္ပါၿပီး ဒ႑ာရီပုံျပင္အရ ေရနဂါးမင္းသမီးေလးနဲ႔ ဖားမင္းသားေလးတို႔ ခ်စ္ႀကိဳက္ ၾကရာကေန သူတို႔မွာ ဖားတစ္ေကာင္နဲ႔ နဂါးတစ္ေကာင္ ေမြးဖြားလာၾကတယ္။ အဲဒီ ရင္ေသြး ႏွစ္ေကာင္ဟာ သံလြင္ျမစ္အတုိင္း ေမ်ာလာရာကေန နဂါးက ဖားကို အစာမွတ္ထင္ၿပီး လုိက္ ပါတယ္။ မိလို႔မ်ိဳေတာ့မယ့္ဆဲဆဲမွာ သားခ်င္းမွန္းသိလုိက္ရတဲ့အတြက္ မမ်ိဳရက္တာေၾကာင့္ ျပန္အန္ ထုတ္တဲ့ ေနရာကို ဖားအံ (ဘားအံ)ဆိုတဲ့နာမည္ ျဖစ္ေပၚခဲ့တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ သံလြင္ဆိုတာ ကရင္ျပည္နယ္ရဲ႕ အလွတစ္စိတ္တစ္ပုိင္းျဖစ္ၿပီး တိဗက္ကေနတစ္ဆင့္ ႐ွမ္းကုန္းပင္ ျမင့္ကိုျဖတ္ကာ ကရင္ျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္း ဖာပြန္ကုိ စီးဆင္းပါတယ္။ ဖာပြန္ကေန တစ္ဆင့္ ကရင္ျပည္နယ္ ေတာင္ဘက္ ေမာ္လၿမိဳင္ကို ျမစ္ေၾကာင္းႏွစ္ခုခြဲၿပီး ပင္လယ္ထဲ စီး၀င္ပါတယ္။ ဂူအ၀က ၇၅-ေပသာ က်ယ္ေပမယ့္ ဂူတြင္းမွာ ေပ ၁၅၀-ခန္႔က်ယ္၀န္းပါတယ္။
၂။ရေသ့ပ်ံေတာင္
        “ေတာင္ငါးလုံးကာခို ရာဇၿဂိဳဟ္”ဆုိတဲ့စကားကို စာအုပ္ေတြမွာ ဖတ္ဖူးၾကမွာပါ။ အဲဒီလုိပါပဲ ဘားအံၿမိဳ႕ကို ေထာင္၀ိေတာင္၊ ထမင္းဆုပ္ေတာင္၊ ဘားကပ္ေတာင္၊ ရေသ့ပ်ံေတာင္၊ ဖားပုေတာင္၊ မင္းဇီေတာင္၊ ဇြဲကပင္ေတာင္၊ ေတာင္ညိဳေတာင္နဲ႔ ဘားမဲေတာင္ဆိုတဲ့ ေတာင္ကိုးလုံးနဲ႔ ၀န္းရံ ထားပါတယ္။ ဘားအံဆိုတဲ့ လိုတရဓာတ္လုံးကို ျခယ္ရံထားတဲ့ ရတနာကိုးပါးထဲက တစ္ပါး အပါအ၀င္ျဖစ္တဲ့ ရေသ့ပ်ံေတာင္အေၾကာင္းကလည္း တကယ့္အံ့ဖြယ္ အက္ဇခါဘန္ပါပဲ။ ကေလး ဘ၀က ဆိုခဲ့တဲ့ ကာရံကိုခုိးယူသုံးစြဲရမယ္ဆိုရင္ “ေတာင္ေျခမွစ၍ ေပ-၁၅၀ကို ထုတ္ခ်င္းေပါက္ေသာ သဘာ၀ေက်ာက္လိုဏ္ဂူတြင္ ေ႐ွးေဟာင္းနံရံအုတ္ခြက္ဘုရားမ်ား႐ွိျခင္းႏွင့္ တရားထူးရေသာ ရေသ့ တစ္ပါးသည္ ေတာင္ကိုေဖါက္၍ ေကာင္းကင္သို႔ စ်ာန္ျဖင့္ ပ်ံတက္သြားျခင္း အေၾကာင္း မ်ားေၾကာင့္ ရေသ့ပ်ံေတာင္ဟု ေခၚသည္”လုိ႔ ဆုိရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ရေသ့ပ်ံဂူကို သြားခ်င္တယ္ဆိုရင္ သံလြင္ ျမစ္အေနာက္ဖက္ကမ္း သံလြင္တံတားကေန ေကာ့ဂြန္းဂူလမ္းအတုိင္းသာ သြားလုိက္ပါလို႔ လမ္းညႊန္ လုိက္ပါရေစ။
၃။စိတ္၀င္စားဖြယ္ပတ္၀န္းက်င္
        ရေသ့ပ်ံ႐ြာဆိုတာ ေ႐ွးတုန္းက ကရင္၊ ႐ွမ္း၊ မြန္၊ ျမန္မာအဆက္ဆက္ ေနခဲ့ဖူးတဲ့ ေနရာ တစ္ခုပါ။ ႐ြာထဲမွာ႐ွိတဲ့ ေစတီေဟာင္းေတြ၊ အုတ္ကန္ေတြ၊ လက္ေရးစင္းအမွတ္သားပါတဲ့ အုတ္ခ်ပ္ ေတြ၊ စဥ္ေရသုတ္အုတ္ကၽြတ္ေတြ၊ သိမ္ေနရာေဟာင္းေတြေၾကာင့္ ဗုဒၶဘာသာယဥ္ေက်းမႈ ထြန္းကား ခဲ့တဲ့ ေခတ္တစ္ေခတ္က ၿမိဳ႕ျပေနရာလို႔လည္း သိႏုိင္ပါတယ္။ အေ၀းတစ္ေနရာကေန ရေသ့ပ်ံဂူကို လွမ္းၾကည့္မယ္ဆိုရင္ စာေခ်ာင္းေနတဲ့ ဖားျပဳတ္တစ္ေကာင္လို အစာကိုသုတ္ခ်ီေတာ့မယ့္ သိန္းငွက္ တစ္ေကာင္လို ျမင္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဂူနဲ႔နီးတဲ့ ပန္းကုန္း၊ ငနက္ျပာ ေတာင္ၾကားလမ္းခြဲမွာ ကမာ့ေ၀ၚ (ခ) ၾကာနီကန္လို႔ေခၚတဲ့ ကန္တစ္ကန္႐ွိပါတယ္။ ၁၂-ရာသီမခန္းပဲ ၾကားမ်ိဳးငါးပါး ေပါက္ၿပီး ၾကာနီ ေတြ ပိုမ်ားေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ၾကာနီကန္လို႔ ေခၚရျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ တံငါသည္ေတြ ဘယ္ေလာက္ ဖမ္းပါေစ ကန္ထဲမွာ ဘယ္သတၱ၀ါတစ္ေကာင္မွ မ႐ွိတာေၾကာင့္ ဘယ္တံငါသည္မွလည္း ကန္ထဲကို ၀မ္းစာအတြက္ မ႐ွာၾကတာက ၾကာနီကန္ရဲ႕ထူးျခားခ်က္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
၄။ဗုဒၶဥာဏရေသ့
        “(ျမန္မာ)သာသနာအစ သထုံက”လို႔ ဆုိ႐ုိး႐ွိသလိုပဲ ဘီစီ ၁၀၀၀-ခန္႔မွာ မြန္လူမ်ိဳးေတြဟာ သထုံၿမိဳ႕နယ္ ယေန႔ေခတ္ ေကလာသေခၚတဲ့ ၀န္းက်င္မွာ သုဓမၼ၀တီၿမိဳ႕ကို ထူေထာင္ၿပီး မင္းဆက္ ၂၄-ဆက္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ အဲဒီေနရာမွာပဲ သုဘိႏၷနဂရၿမိဳ႕ကို ထူေထာင္ၿပီး မင္းသုံး ဆက္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ပါေသးတယ္။ သုဘိႏၷနဂရၿမိဳ႕ပ်က္ၿပီးေနာက္မွာ သထုံကိုေ႐ႊ႕ၿပီး ဥမိုးမင္းဆက္ ငါးဆက္အုပ္ခ်ဳပ္ျပန္ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ သီဟသုဓမၼရာဇာမင္းကေန မႏုဟာမင္းတိုင္ေအာင္ မင္းဆက္ေပါင္း ၅၇-ဆက္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ေအဒီ ၁၀၅၇၊ သာသနာ ၁၆၀၀-ခန္႔မွာ သထုံနဲ႔ အတူ မြန္ဘုရင္ေတြ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ေျပာခ်င္တာကေတာ့ မင္းဆက္နဲ႔ ၿမိဳ႕မကြယ္ခင္ မႏုဟာမင္းလက္ထက္ မႏုဟာမင္းရဲ႕ဆရာရေသ့တစ္ပါးအေၾကာင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သူကေတာ့ ရေသ့ေတြတတ္သင့္တဲ့ အတတ္ကိုလည္းတတ္သလို ဘုရင့္စစ္သည္ေတာ္ ေတြကို ပညာသင္ေပးရတဲ့အျပင္ ေလာကီအရာမွာလည္း မဟိဒၶိရထားတဲ့ ဗုဒၶဥာဏရေသ့ပဲ ျဖစ္ပါ တယ္။ ဆရာက ေတာ္သလို တပည့္ျဖစ္တဲ့ မႏုဟာကလည္း လူေတာ္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ မႏုဟာဆိုတာ သူ႔နာမည္အရင္းမဟုတ္ပါဘူး။ နာမည္အရင္းက မေနာ္ဟရီပါ။ မေနာ္ဟရီကေန တစ္ဆင့္ မႏုဟာလို႔ ျဖစ္လာရတာပါ။ ပါးစပ္ကိုဖြင့္လုိက္ရင္ ၀င္း၀င္းေျပာင္ေျပာင္ စက္အေရာင္ေတြ ထြက္တဲ့မင္းတစ္ပါးျဖစ္ပါတယ္။
၅။႐ွင္အရဟံ
        ဗုဒၶဥာဏရေသ့လိုပဲ မႏုဟာမင္းကိုးကြယ္တဲ့ ႐ွင္ငယ္တစ္ပါး႐ွိပါတယ္။ သူကေတာ့ ျမန္မာကို ေထရ၀ါဒဗုဒၶသာသနာျဖန္႔ခဲ့တဲ့ သထုံနယ္သား၊ မြန္လူမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ ႐ွင္အရဟံပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ႐ွင္အရဟံ ကို ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၃၉၆-မွာ ဖြားျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ကလ်ာဏီေက်ာက္စာမွာ ႐ွင္အရဟံက ႐ွင္မဟာ ကာလေထရ္ဆီမွာ ေလာကီ၊ေလာကုတ္ပညာရပ္ေတြကို သင္ယူခဲ့ၿပီး ထူးခၽြန္တဲ့ပုဂၢိဳလ္ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုထားပါတယ္။ မဟာကာလေထရ္ဆီမွာ ကိုရင္၀တ္ၿပီး ႐ွင္ဓမၼဒႆီလို႔ ဘြဲ႔အမည္ရခဲ့ပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ရာဇ၀င္ေတြမွာ ရဟႏၱာအ႐ွင္သီလဗုဒၶိရဲ႕တပည့္ျဖစ္ၿပီး ရဟန္း၀တ္မွပဲ ႐ွင္အရဟံနာမည္ ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ႐ွင္ဓမၼဒႆီရဲ႕ သထုံမွာသာသနာျပဳတဲ့ ဂုဏ္သတင္းက ယုိးဒယားဘုရင္ ကိုယ္တုိင္ သူ႔ႏုိင္ငံကို သာသနာျပဳဖို႔ ပင့္ေလွ်ာက္ရတဲ့အထိ ထင္႐ွားပါတယ္။ ယုိးဒယား ဘုရင္ေဆာက္လႈတဲ့ ေက်ာင္းမွာ သာသနာျပဳလို႔ ၁၀-ႏွစ္ျပည့္တဲ့အခါ ေမြးရပ္ေျမသထုံကိုျပန္ၿပီး ဆရာျဖစ္တဲ့ မဟာကာလေထရ္ဆီမွာ ပဥၥင္းးတက္ပါတယ္။ ပဥၥင္းျဖစ္ေတာ့ တပည့္ေတြကို စာေပသင္ၾကားေပးၿပီး အဲဒီေနာက္မွာ တစ္ပါးထဲ ေတာမွာတရားအားထုတ္လို႔ ရဟႏၱာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ရဟႏၱာျဖစ္တဲ့ သာသနာ ၁၆၀၀ ျပည့္၊ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၄၁၈-ခုႏွစ္မွာ သထုံျပည္ တုိင္းေရးအေျခေန ယုိယြင္းလာပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ႐ွင္အရဟံကလည္း တစ္ပါးထဲအရည၀ါသီ လွည့္လည္ရင္း ပုဂံကိုေရာက္ပါတယ္။ ပုဂံမွာလည္း အဲဒီအခ်ိန္ အရည္းႀကီးေတြကုိ ကိုးကြယ္ေနၾကတာေၾကာင့္ အေနာ္ရထာကိုယ္တုိင္ မၾကည္ညိဳႏုိင္ ျဖစ္ရတဲ့အေျခေနပါပဲ။ သိၾကားမင္းက မုဆုိးတစ္ေယာက္ကို အ႐ွင္ကိုျမင္ေအာင္ တန္ခိုးနဲ႔ျပပါတယ္။ မုဆုိးက ႐ွင္အရဟံကိုျမင္တဲ့အခါ ၾကည္ညိဳတာေၾကာင့္ ဘုရင္ကိုဆက္သဖို႔ ေခၚသြားပါတယ္။ အ႐ွင္နဲ႔ဘုရင္ေတြ႔တဲ့အခါ ႐ွင္အရဟံရဲ႕အေနအထိုင္၊ အေဟာ အေျပာေၾကာင့္ ၾကည္ညိဳၿပီး မင္းဆရာအျဖစ္ ကိုးကြယ္ပါတယ္။
        တစ္ေန႔မွာေတာ့ ပုဂံဘုရင္ အေနာ္ရထာ ထြန္းေတာက္ခ်ိန္တန္ၿပီဆိုတာကို သိတာေၾကာင့္ သထုံမွာ ပိဋကတ္စာေပ အစုံ(၃၀)႐ွိေၾကာင္း မိန္႔ပါတယ္။ အေနာ္ရထာကလည္း ခ်က္ခ်င္းပဲ မႏုဟာဘုရင္ဆီ လက္ေဆာင္နဲ႔အတူ တမန္လႊတ္ၿပီး ေတာင္းခံပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ပုဂံနဲ႔ အေနာ္ရထာကို အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ အထင္ေသးေနတဲ့ မႏုဟာက “ျခေသ့ၤဆီကို ေျမခြက္၊ ေၾကးခြက္ထဲ မထည့္ႏုိင္သလို ပိဋကတ္သုံးပုံကို သင္တို႔အ႐ုိင္းအစုိင္းေတြလက္ထဲ မထည့္ႏုိင္”လုိ႔ ဆိုလုိက္တဲ့စကားေၾကာင့္ အေနာ္ရထာဟာ ပုဂံကေန ေရေၾကာင္း၊ ၾကည္းေၾကာင္းနဲ႔ခ်ီတက္လာၿပီး ဥႆာပဲခူးမွာ ေပါင္းဆုံပါတယ္။ စစ္ေတာင္းကေနကူးၿပီး သုဓမၼပူရသထုံေက်းစပ္မင္းသားရဲ႕ေနရာ ကသာအရပ္မွာ စခန္းခ်ပါတယ္။ အဲဒီကေန ေရေၾကာင္းမွာ ေညာင္ဦးဖီးနဲ႔ငလုံးလက္ဖယ္တို႔ကို လႊတ္ၿပီး သထုံကို ေတာင္ဘက္ကေန၀င္တုိက္ခုိင္းပါတယ္။ က်န္တဲ့တပ္က က်န္စစ္သားဦးေဆာင္ၿပီး အေနာက္ဖက္ကို ၀င္တုိက္ခိုင္းၿပီး ငေထြး႐ူးကိုေတာ့ အေ႐ွ႕ဖက္ကေန တုိက္ခိုင္းပါတယ္။ မႏုဟာဘက္က အင္အားေကာင္းေပမယ့္ အေနာ္ရထာတို႔က စြမ္းအားပိုမို သာလြန္တဲ့အတြက္ ေၾကာင့္ မႏုဟာဘက္က ဆုတ္ခြာၾကရပါတယ္။ စည္းစိမ္နဲ႔အသက္မေသခ်င္ရင္ ပိဋကတ္နဲ႔ ထီးနန္းကိုအပ္ပါလို႔ ေျပာေပမယ့္ မႏုဟာဘက္က အေၾကာင္းျပန္မလာတာေၾကာင့္ သထုံကုိ အေ႐ွ႕ ေတာင္က ေဂါတပ္မေတာ္၊ အေနာက္ေတာင္က မုခိစၥရဏီတပ္မေတာ္၊ ေျမာက္တည့္တည့္က ဘုရင့္တပ္မေတာ္ အဲဒီလို အသီးသီး ငါးတပ္လုံး၀ုိင္းတုိက္ခုိက္တာေၾကာင့္ သကၠရာဇ္ ၄၁၉-မွာ သထုံကို ေအာင္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ သထုံကေန မင္း၊ မိဖုရား၊ ပိဋကတ္ေတာ္၊ ဓာတ္ေတာ္ေမြေတာ္၊ ဆင္းတုေတာ္၊ ဆင္ျဖဴေတာ္(၃၂)စီး၊ က်မ္းဂန္တတ္ရဟန္းသာမေဏ၊ ပန္းပု၊ ပန္းတည္း၊ ပန္းပြတ္၊ ပန္းခ်ီ၊ ပန္းရံ၊ ပန္းတိမ္၊ ပန္းပဲစတဲ့ အတတ္ပညာသည္ အႏုပညာသည္ေတြနဲ႔ အရိယာသံဃာအပါး ၁၀၀၀ ရခဲ့ပါတယ္။
၆။ေျပးသူဗုဒၶဥာဏႏွင့္လုိက္သူအေနာ္ရထာတို႔အားၿပိဳင္ပြဲ
        နန္းဦးမွာ သူရိယစႏၵာမင္းလက္ထက္ကေန မႏုဟာမင္းလက္ထက္အထိ သထုံမင္းဆက္ေတြ ျမတ္ျမတ္ႏုိးႏိုး ကိုးကြယ္ခဲ့တဲ့ ဇိနမာရ္ေအာင္ ဆင္းတုတစ္ဆူ႐ွိပါတယ္။ အဲဒီဆင္းတုက အေနာ္ရထာ ပင့္ေဆာင္တဲ့အထဲမွာ မပါ၀င္ခဲ့ပါဘူး။ ေက်ာက္စာ၀န္ေဟာင္း မစၥတာေတာ္စိန္ခို၊ ဒုတိယေျမာက္ ေက်ာက္စာ၀န္ေဟာင္းဦးျမတို႔ ႐ွာၾကေပမယ့္ မေတြ႔ခဲ့ပါဘူး။ မေတြ႔တာလည္း အေၾကာင္းကေတာ့ ႐ွိပါတယ္ ။
        သထုံကို အေနာ္ရထာဘုရင္၀ုိင္းေတာ့ ဆင္းတုကို ဗုဒၶဥာဏရေသ့က သူ႔တန္ခိုးနဲ႔ ဇင္းက်ိဳက္ ေတာင္ ေသလဥၥရေက်ာက္ဂူမွာ ကိုးကြယ္ခဲ့ပါတယ္။ အေနာ္ရထာဘုရင္ကလည္း ဘုရားေက်ာင္း ေဆာင္ကိုေတြ႔ေပမယ့္ ဘုရားကိုမေတြ႔လုိ႔ စုံစမ္းတဲ့အခါ ဗုဒၶဥာဏရေသ့ယူသြားတယ္လို႔ သိသြား ပါတယ္။ အဲဒါကိုမေက်နပ္ႏုိင္တဲ့ အေနာ္ရထာဘုရင္ဟာ ဆင္းတုုရေအာင္႐ွာၿပီး ပုဂံကိုလာေရာက္ ဆက္သဖို႔ သူ႔စစ္သည္ေတြကို အမိန္႔ခ်ပါတယ္။ အဲဒါကုိသိတဲ့ ဗုဒၶဥာဏရေသ့က ေကာ့ဂြန္းဂူနားက (ခုိအြာ)သရက္ျဖဴ႐ြာ ေတာင္လိုဏ္ဂူကို ေ႐ႊ႕ထားလုိက္ပါတယ္။ သရက္ျဖဴပင္ရဲ႕ အရိပ္ကလည္း ေကာင္း အကိုင္းခ်င္းကလည္းဆက္ အခက္ခ်င္းကလည္း ဆက္ေနတဲ့အျပင္ ၁၂-ရာသီသီးေနလို႔ သရက္ျဖဴပင္ကိုစြဲၿပီး သရက္ျဖဴ႐ြာလုိ႔ေခၚတာပါ။ ဗုဒၶဥာဏရေသ့ဟာ အဲဒီဂူမွာ ႏွစ္အေတာ္မ်ားမ်ား ေနၿပီး သူ႔အတတ္နဲ႔ ရပ္က်ိဳး႐ြာက်ိဳးသယ္ပိုးခဲ့ပါတယ္။ သူ႔မွာ အစြမ္းဆုံးကေတာ့ ေဆး၀ိဇၨာျဖစ္ၿပီး ေဆးႀကိတ္ဖို႔ ေဆးေထာင္းဖို႔ ေဆးေပးမီးယူဖို႔ သူ႔ရဲ႕၀ိဇၨာပညာနဲ႔ သမီးေတာ္တစ္ပါးကို ဖန္ဆင္း ထားပါတယ္။ သမီးေတာ္ကို အေနာက္ဘက္ဂူေက်ာက္ျပင္နဲ႔အတူ ထားပါတယ္။ ရေသ့ႀကီးကို ႐ြာအႀကီးအကဲ ေစာထြန္႔ေဖာင္၊ ဇနီး နန္းဒါးဘူ နဲ႔ တပည့္ေတြက မၾကာမၾကာ သီလယူရင္း သရက္သီး လွဴေလ့႐ွိပါတယ္။ ဗုဒၶဥာဏရေသ့ဟာ ဂူအလယ္က ေက်ာက္ဖ်ာေပၚမွာ သမထကေန ၀ိပႆနာဘက္ကို ကူးေျပာင္းက်င့္ႀကံခဲ့ပါတယ္။ သူဖန္ဆင္းတဲ့သမီးေတာ္ကို သူကိုယ္တုိင္ ျပန္ရုတ္သိမ္းခဲ့တဲ့အျပင္ ေဆးေသြးတဲ့ေက်ာက္ပ်ဥ္ကိုလည္း ေမွာက္ထားလုိက္ပါတယ္။ ဂူနဲ႔နီးတဲ့ က်ားဂူ(ေခတ္ဖန္)မွာလည္း ထြက္ရပ္ေပါက္ဖိုထိုးတဲ့ သိႏၵိေသက၀ိဇၨာေဇာ္ဂ်ီတစ္ေယာက္႐ွိၿပီး အဲဒီ ေဇာ္ဂ်ီကလည္း သံေသျပဒါးေသေပါက္ၿပီး ေလာကီကိစၥေအာင္သြားပါတယ္။
        တစ္ေန႔မွာ အေနာ္ရထာဘုရင္က စစ္သည္ခုနစ္ရာနဲ႔ ဗုဒၶဥာဏရေသ့မထြက္ေျပးႏုိင္ေအာင္ ဆိုၿပီး ဂူ၀ႏွစ္ဖက္ကို ပိတ္ဆို႔ထားပါတယ္။ ဒါကိုသိေနတဲ့ ရေသ့ႀကီးဟာ သူ႔ရဲ႕စ်ာန္အဘိဥာဏ္နဲ႔ ဆင္းတုေတာ္ကိုေပြ႔ပိုက္ၿပီး ဂူေပၚတည့္တည့္ကေန ပ်ံတက္သြားပါတယ္။ အေနာ္ရထာဘုရင္ လႊတ္လိုက္တဲ့ စစ္သည္ေတြဟာ အႀကိမ္ႀကိမ္ပင့္ေပမယ့္ မရတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ႏွစ္ေတြ ၾကာလာတဲ့အခါ ပုဂံကိုမျပန္ေတာ့ပဲ အဲဒီမွာေနထိုင္သြားပါတယ္။ ဂူရဲ႕ေတာင္ဘက္သုံးဖာလုံေ၀းတဲ့ ေတာင္ထြတ္တစ္ေနရာမွာ စစ္သည္ခုနစ္ရာစခန္းခ်တာကိုစြဲၿပီး ဒီကေန႔ထိ ခုနစ္ရာ၀ုိင္းလို႔ ေခၚၾက ပါတယ္။ ရေသ့ပ်ံတာကုိစြဲၿပီး သရက္ၿဖဴ႐ြာကိုလည္း ရေသ့ပ်ံလို႔ ေျပာင္းလဲေခၚေ၀ၚခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီေနရာမွာ ေနထုိ္င္ခဲ့တဲ့စစ္သည္ေတြထဲမွာ မႏုဟာမင္းရဲ႕ပန္းပု၊ပန္းတည္းပညာ႐ွင္ေတြ ပါတာ ေၾကာင့္ သူတုိ႔ေတြကပဲ ဆက္လက္သာသနာျပဳသြားၾကပါတယ္။
၇။ေတြ႔႐ွိမႈမ်ား
        ၁။ ၿမိဳ႕႐ိုးသဖြယ္႐ွိေနတဲ့ မုိးပ်ံေက်ာက္ဖ်ာလုိဏ္ဂူႀကီး = မုိးတြင္းကာလ က်လာတဲ့ေက်ာက္ စက္၊ ေက်ာက္ခက္၊ ေက်ာက္ႏြယ္ေတြေၾကာင့္ ကာလၾကာလာရင္ ေက်ာက္ဖ်ာႀကီး ကြယ္သြား ႏုိင္ပါတယ္။ ၁၃၆၂-ခုက အဲဒီအေပၚ ၿငမ္းဆင္တက္တဲ့အခါ ပကတိေက်ာက္ဖ်ာလို ေခ်ာေမြ႔ေန ေပမယ့္ ခုေတာ့ ဆင္ေျခေလွ်ာသ႑ာန္ ျဖစ္ေနလုိ႔ အရင္ကထက္ ပိုခက္လာမယ္ထင္ပါတယ္။
        ၂။ဂူအေပၚက ေက်ာက္အမိုးေပါက္တစ္ခု = ရေသ့ထြက္သြားတဲ့ေနရာျဖစ္ၿပီး ေစတီရဲ႕ အေပၚ တည့္တည့္ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနရာကလည္း ေက်ာက္စက္ေရေတြေၾကာင့္ ေနာင္အခါ အေပါက္ပိတ္ လို႔ အလင္းေရာင္ ကြယ္ႏုိင္တဲ့အေနထားနဲ႔ ႀကဳံလာႏုိင္ပါတယ္။
        ၃။ရေသ့ေဆးေထာင္းတဲ့ ေက်ာက္ဆုံတစ္ခု = လုိဏ္ရဲ႕ေျမာက္ဘက္ ဂူထဲ၀င္၀င္ခ်င္း ခုနစ္ဆူ ဘုရားညာဘက္အနိမ့္ပိုင္းမွာ ႐ွိပါတယ္။ ဘုရားဖူးေတြက ေရာဂါေပ်ာက္တယ္လို႔ ယုံၾကည္ၿပီး ပြတ္သတ္သြားၾကေလ့႐ွိပါတယ္။
        ၄။ရေသ့ေမွာက္ထားခဲ့တဲ့ ေဆးေသြးေက်ာက္ဖ်ာႀကီးတစ္ခ်ပ္ = ရေသ့သမီးဂူ၀ကေန ညာဘက္လူသြားလမ္းက်ဥ္းကိုျဖတ္ၿပီး ေပ ၂၀-ခန္႔မွာ ၁၅-ေပခန္႔က်ယ္တဲ့ လုိဏ္ခန္းငယ္တစ္ခု ႐ွိပါတယ္။ အဲဒီမွာ ေက်ာက္ထိုင္ခုံတစ္ခုနဲ႔ ေဆးေသြးေက်ာက္ျပင္႐ွိပါတယ္။ ေက်ာက္ျပင္ရဲ႕ အလယ္ကေက်ာက္ခြက္ကိုလည္း ယုံၾကည္သူေတြက ပြတ္သတ္သြားၾကေလ့႐ွိပါတယ္။
        ၅။ရေသ့သမီးဂူ (ခ) အုိက္သုိက္ေပ်ာ္ = ဂူထဲကေခ်ာက္ကမ္းပါးကိုျဖတ္ၿပီး ကိုက္ ၁၀၀-ေက်ာ္ခန္႔မွာ ႐ွိပါတယ္။ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတြကို မေတြ႔ရပဲ ေက်ာက္ျပင္ႀကီးတစ္ခ်ပ္ပဲ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေတာင္ေျခကေန ေပ ၂၀၀-ခန္႔မွာ႐ွိၿပီး ေပ ၁၀၀-ခန္႔ က်ယ္ပါတယ္။ ၁၂၅၄-ခုႏွစ္ခန္႔ကေနစၿပီး ရဟန္းေတာ္ဦးဆံျဖဴ ေနထုိင္ခဲ့တဲ့ ဂူ၀ျဖစ္ပါတယ္။ ဦးဆံျဖဴဟာ သူ႔ရဲ႕ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္နဲ႔ အတူ ေငြဒဂၤါးလုပ္ခဲ့ဖူးတယ္လို႔ ေ႐ွးလူႀကီးေတြ ဆိုၾကပါတယ္။
၈။ရေသ့ပ်ံရဲ႕သမုိင္းအပုိင္းအစမ်ား
        ေ႐ွးလူေတြက  ေႏွာင္းလူေတြအမွတ္ရႏုိင္ဖို႔ ႐ုပ္တုတစ္ခုစီမွာ အခ်ိန္ ၁၀၀-ခန္႔ ႀကီးမားတဲ့ ရေသ့နဲ႔ေဇာ္ဂ်ီ႐ုပ္တု ထုလုပ္ထားေပမယ့္ မသမာသူေတြရဲ႕ စီးပြားေရးေလာဘေၾကာင့္ အခိုးခံခဲ့ရ ပါတယ္။ ဆယ္ဘီးကားနဲ႔သယ္ရေလာက္ေအာင္မ်ားတဲ့ လက္က်ိဳး၊ ေျခက်ိဳး၊ ဦးေခါင္းပဲ့ မဏိေတာ္ အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ မုျဒာဟန္အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ သစ္သား႐ုပ္တုအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ ေခတ္လက္ရာအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ အ႐ြယ္စားအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ ပလႅင္တံကဲအမ်ိဳးမ်ိဳးေတြကို ဂူထဲက ခုနစ္ဆူဘုရားေစတီႀကီးရဲ႕ အုတ္႐ိုးေျခရင္းမွာ စုံပုံထားတာ ႐ွိေပမယ့္ အခ်ို႕႐ုပ္ပြားဆင္းတုအက်ိဳးအပဲ့ေတြက နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ေမွာင္ခိုေစ်းကြက္ကို ေရာက္ကုန္ ၾကပါၿပီ။ အဲဒီ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတြက အေနာ္ရထာဘုရင့္စစ္သည္ေတြရဲ႕ ေကာင္းမႈလို႔ ဆိုၾကပါတယ္။ ပုဂံ၊အင္း၀၊ေတာင္ငူ၊ကုန္းေဘာင္ေခတ္ ဆင္းတုလက္ရာေတြျဖစ္ၿပီး ေကာ့ဂြန္းဂူမွာလိုပဲ အုတ္၊ ေက်ာက္၊အဂၤေတ၊သစ္သားေတြနဲ႔အ႐ြယ္အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ အေနအထားအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ထုလုပ္ထားတဲ့ ႐ုပ္ပြား ဆင္းတုေတြ ႐ုပ္လုံး႐ုပ္ပြားေစတီေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဂူအျပင္ေက်ာက္ကမ္းပါးယံနဲ႔ ဂူတြင္း ေက်ာက္နံရံမွာ ေက်ာက္ခက္ပန္းဆြဲေတြ သုံးလက္မ၊ေလးလက္မခန္႔႐ွိတဲ့ ႐ုပ္လုံး႐ုပ္ႀကြေတြ ႐ွိပါ တယ္။ နံရံကပ္အုတ္ခြက္ဘုရားေတြရဲ႕သက္တမ္းကို အတိအက်မေျပာႏုိင္ေပမယ့္ ဂူအမိုးေပၚ အျမင့္ ေပ ၁၅၀-ေလာက္မွာ ပထမအုတ္ခြက္ဘုရားေတြ ထြင္းထုထားၿပီး တစ္ေနရာမွာ အနီေရာင္ေဆးနဲ႔ ကမၺည္းစာေလးေၾကာင္းေတြ႔ရပါတယ္။ ၁၃၆၂-ခုႏွစ္၊ ေတာ္သလင္းလျပည့္မွာ စာေရးဆရာ မန္းသင့္ေနာင္နဲ႔ မန္းလင္းျမတ္ေက်ာ္တို႔က လက္ေရးစင္းအုတ္ခ်ပ္ေတြကို တူးေဖာ္ေလ့လာတဲ့အခါ ေကာ့ဂြန္းဂူမွာေတြ႔ရတဲ့ အုတ္ခ်ပ္နဲ႔အ႐ြယ္စားတူညီတဲ့ ကန္႔လန္႔ျဖတ္ လက္ေရးစင္းသုံးေၾကာင္း ပုံစံတူေတြ႔ခဲ့ပါတယ္။ ၁၄-၄-၂၀၁၂ တနဂၤေႏြေန႔မွာ ဂူေဘးမွာ႐ွိတဲ့ ေဘးမဲ့ကန္ကို တူးေဖာ္တဲ့အခါ အနက္သုံးေပခန္႔အေရာက္မွာ လက္ေရးစင္းအုတ္နဲ႔လုပ္တဲ့ ေရတြင္း တစ္တြင္းကိုေတြ႔ရပါတယ္။ ဆက္တူးေဖာ္တဲ့အခါ အနက္အုတ္ခ်ပ္ ၁၉-ခ်ပ္၊ အ၀ုိင္းအုတ္ခ်ပ္ ၁၈-ခ်ပ္၊ ေရတြင္းအခ်င္း ၆-ေပခြဲ၊ အနက္ ၇-ေပ ႐ွိတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ အုတ္တစ္ခ်ပ္ကို အလ်ား ၁၄-လက္မ၊ အနံ(အရင္း) ၁၁-လက္မ၊ အလ်ား ၇-လက္မ၊ ထု ၃-လက္မခြဲ ႐ွိၿပီး အ၀ိုင္းသ႑ာန္ျဖစ္ကာ အရင္းႀကီးၿပီး အဖ်ား ေသးတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕အုတ္ခ်ပ္ေတြကေတာ့ မ်ဥ္းေၾကာင္းမ်ဥ္းေကြးေတြမွာ အလ်ား လုိက္၊ ေဒါင္လုိက္၊ ကန္႔လန္႔ျဖတ္ၾကက္ေျခခတ္စတဲ့ ပုံစံအမ်ိဳးမ်ိဳး႐ွိေနပါတယ္။ အဲဒီလိုအုတ္ခ်ပ္မ်ိဳးက ပ်ဴေခတ္ထြန္းကားစဥ္က ဗိႆႏုိးဟန္လင္း သေရေခတၱရာၿမိဳ႕ေဟာင္းႀကီးမ်ားရဲ႕ၿမိဳ႕႐ိုးနဲ႔ နံရံ အေဆာက္အဦေတြမွာ ေတြ႔႐ွိရတဲ့အုတ္ခ်ပ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။
၉။ဇိနမာရ္ေအာင္ဆင္းတုေတာ္
        ဆင္းတုေတာ္အတိုင္းအတာက ဓမၼခဏ္ေတာ္ေ႐ႊသားအျပင္ကေန အထက္ေရာင္လွ်ံေအာက္ ဆုံးထိ ၁-ေတာင္နဲ႔ လက္ေလးသစ္၊ နဖူးသင္းက်စ္ေတာ္က ၂-လက္မခြဲ၊ သင္းက်စ္ေတာ္အျပန္႔က ၃-လက္မ၊ လက္၀ဲလက္ေတာ္က ၁၀-လက္မ၊ ရတနာေ႐ႊဟဟၤာ ေျခႏွစ္ဖိနပ္ေတာ္က ၂-လက္မခြဲ၊ ပထမဓမၼခဏ္ ပဒုမၼာပလႅင္ေတာ္ ႐ွစ္မ်က္ႏွာ၀န္းက်င္က ၁-ေတာင္ေက်ာ္၊ ဒုတိယဓမၼခဏ္ ပဒုမၼာ ပလႅင္ေတာ္ ႐ွစ္မ်က္ႏွာ၀န္းက်င္က ၁၄-လက္မခြဲ၊ တတိယဓမၼခဏ္ ပဒုမၼာပလႅင္ေတာ္ ႐ွစ္မ်က္ႏွာ ၀န္းက်င္က ၁၁-လက္မ၊ စတုတၳဓမၼခဏ္ ပဒုမၼာပလႅင္ေတာ္ စၾကာ၀ဠာတုိက္အ၀န္း၀ုိင္းပုံသ႑ာန္က ၁၀-လက္မ႐ွိၿပီး အေလးခ်ိန္ ၇-ပိႆာ႐ွိပါတယ္။ လယ္တီဆရာေတာ္ သထုံ၊ ကတြန္ေက်ာက္ သမုိင္းမွာ သာသနာျပဳေနတုန္း မနက္မ်က္ႏွာသစ္ဖို႔ ျပတင္းဖြင့္တဲ့အခါ ႐ုပ္ပြားေတာ္က ေကာင္းကင္ မွာ ရပ္တည္ေနတာကို ျမင္လို႔ အဓိ႒ာန္နဲ႔ပင့္ပါတယ္။ ႐ုပ္ပြားေတာ္ဟာ ထူးဆန္းစြာနဲ႔ ဧည့္ခန္း စားပြဲကို ၾကြေတာ္မူလို႔ ဖူးေျမွာ္ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။ ၁၂၈၅-ခုမွာ ဆရာေတာ္ပ်ံေတာ္မူေတာ့ တပည့္ႏွစ္ပါး တစ္လွည့္စီကုိးကြယ္ရာကေန ကုိယ္ပြားတစ္ဆူကို ထုလုပ္ခဲ့ၿပီး မူလ႐ုပ္ပြားေတာ္ကို လယ္တီ ဦးလွတင္က ရခဲ့ပါတယ္။ လူပ်ံေတာ္ဦးလွတင္ရဲ႕ဇနီးက ေဒၚျမ႐ွင္ျဖစ္ၿပီး ကိုးကြယ္ခြင့္ရတဲ့ေန႔ကစလို႔ သဇင္နီေသြးေဆးနဲ႔ ႀကီးပြားလာၾကပါတယ္။ ၁၃၅၇-ခု၊ ၀ါဆိုလဆန္း ၁၄-ရက္မွာ  ေဒၚျမ႐ွင္ဆီကေန ၿမိဳင္ႀကီးငူဆရာေတာ္က အလွဴခံၿပီး ေဘသဇၨမုနိေၾကးသြန္း႐ုပ္ပြားေတာ္ ဂႏၶကုဋိတုိက္ရဲ႕ အလယ္ ဗဟိုတည့္တည့္ ေၾကးသြန္းဘုရားသီတင္းသုံးမယ့္ ဌာပနာတုိက္ထဲကို ၁၃၅၇-ခု၊ ၀ါဆုိလျပည့္၊ မနက္-၉ နာရီတိတိမွာ ဌာပနာခဲ့ပါတယ္။
၁၀။ရေသ့ပ်ံဂူနဲ႔ဒုအင္ေ၀ါ၀္ၿမိဳ႕ေဟာင္း
        ေကာ့ဂြန္းဂူမွာ႐ွိတဲ့ မုတၱမမိဖုရားေရး မြန္ေက်ာက္စာမွာ ဒုအင္ေ၀ါ၀္မွာေနစဥ္ ၿမိဳ႕ရဲ႕အတြင္း အျပင္မွာ ေျမနဲ႔ေက်ာက္ဆင္းတုေတြကို သူနဲ႔သူ႔တပည့္ေတြ စြမ္းအား႐ွိသေလာက္ ထြင္းတုခဲ့တယ္လို႔ ေရးထားပါတယ္။ ဒုအင္ေ၀ါ၀္ၿမိဳ႕ဆိုတာ ေကာ့ဂြန္း၊ရေသ့ပ်ံ၊ဘားကပ္ဂူတို႔ရဲ႕ အလယ္ဗဟိုကုန္းအျမင့္ ေနရာ ရေသ့ပ်ံ႐ြာဦးေစတီပတ္၀န္းက်င္တစ္၀ုိက္ပဲ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ဒုအင္ေ၀ါ၀္ရဲ႕ အဓိပၸာယ္ကေတာ့ ပုန္းေအာင္းေနေသာေနရာလို႔ ဆိုလုိပါတယ္။ ၁၆-ရာစုမွာ မုတၱမၿမိဳ႕စားနဲ႔ တပင္ေ႐ႊထီးတို႔ စစ္တုိက္ လို႔ မုတၱမၿမိဳ႕စား စစ္႐ႈံးရာကေန မုတၱမေတာင္႐ိုးတစ္ေလွ်ာက္ ျဖတ္ေက်ာ္ၿပီး မုိင္ ၂၀-ခန္႔ေ၀းတဲ့ ေကာ့ဂြန္းဂူအနားက ကိုမြန္တန္ေဒသမွာ ပုန္းေအာင္းခဲ့ပါတယ္။ ကိုမြန္တန္ဆုိတာ ကရင္စကား ျဖစ္ၿပီး ေတာထူထပ္တဲ့ေနရာလို႔ ဆိုလုိပါတယ္။ အဲဒီမွာေနစဥ္အတြင္း အုတ္ခြက္ဘုရားေတြ ထုလုပ္ ခဲ့တာပါ။
        မုတၱမၿမိဳ႕စားနဲ႔ညီျဖစ္သူတို႔ဟာ သာသနာျပဳစိတ္ထက္သန္လြန္းလို႔ ရေသ့ဘ၀ကို ကူးေျပာင္းၿပီး အစ္ကိုက ဗုဒၶဥာဏရေသ့ေနခဲ့တဲ့ ရေသ့ပ်ံဂူမွာေနၿပီး ဗုဒၶဥာဏရေသ့ရဲ႕နာမည္ကိုပဲယူၿပီး ဗုဒၶဥာဏ လို႔ ဘြဲ႔ခံခဲ့ပါတယ္။ ညီျဖစ္တဲ့ဓမၼဥာဏရေသ့ကေတာ့ ေကာ့ဂြန္းမွာသာသနာျပဳၿပီး သိမ္ေဟာင္း ေနရာမွာ သစ္သားေက်ာင္းေဆာက္ေနပါတယ္။ မုတၱမမိဖုရားဟာ မုတၱမၿမိဳ႕စား ရေသ့၀တ္သြားတဲ့ အတြက္ အတူသာသနာျပဳဖို႔မသင့္တာေၾကာင့္ သူ႔တပည့္ေတြနဲ႔အတူ သာသနာျပဳေဆာင္႐ြက္ရင္း မြန္တန္ကုန္းအရပ္မွာ ဒုအင္ေ၀ါ၀္ၿမိဳ႕ထူေထာင္ၿပီး သာသနာျပဳခဲ့ပါတယ္။ လုပ္ငန္းေအာင္ျမင္ခဲ့လို႔ မိဖုရားနာမည္ကို ေကာ့ဂြန္း၊ရေသ့ပ်ံ၊ဘားကပ္ဂူနဲ႔ တျခားၿမိဳ႕နယ္ထိ မုတၱမမိဖုရားေကာင္းမႈဆိုတဲ့ ကမၺည္းက်န္ခ့ဲတာျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၉၆-မွာ အုတ္ခြက္ဘုရားအက်ိဳးအပဲ့ေတြ ေတြ႔ရၿပီး ၁၃၄၃-မွာ သံနဲ႔လုပ္ထားတဲ့ အုပ္ခြက္ ဘုရားဘေလာက္တုံးႏွစ္ခုေတြ႔ရပါတယ္။ အဲဒီဘေလာက္တုံးကို ေကာ့ကေသာင္ဆရာေတာ္က တစ္ဆင့္ ေကာ့ဂြန္းေက်ာင္းဆရာေတာ္ယူသြားၿပီး ဆရာေတာ္ပ်ံေတာ္မူတဲ့အခါ ေပ်ာက္သြားခဲ့ ပါတယ္။ လက္႐ွိမွာေတာ့ အဲဒီေနရာမွာ ေအာက္ခံပလႅင္ဂ၀ံ၊ ငွက္ေပ်ာ္ဖူး၊ ဂ၀ံေစတီတစ္ျခမ္း၊ တူးေဖာ္ထားတဲ့ အျမင့္(၁၀)ေတာင္ခန္႔ ကိုးေျမာင့္သ႑ာန္ေစတီႀကီးတစ္ဆူ၊ ေစတီအေ႐ွ႕ဘက္က ေစတီငယ္သုံးဆူ၊ ေစတီေတာင္ဘက္က ေစတီငယ္ႏွစ္ဆူ၊ အလ်ား၈-ေတာင္ အနံ၆-ေတာင္ အျမင့္၃-ေတာင္႐ွိတဲ့ ေက်ာက္နိမိတ္နဲ႔လုပ္တဲ့ သိမ္ေနရာေဟာင္း အုတ္ကုန္းတစ္ခုတို႔ကို ေတြ႔ရ ပါတယ္။ ေကာ့ဂြန္းဂူ၊ရေသ့ပ်ံဂူ၊ဘားကပ္ဂူမွာ မေတြ႔ရတဲ့ စဥ္႔ေရသုတ္အနက္ေရာင္ အနီေရာင္ အျဖဴေရာင္ အစိမ္းေရာင္အုတ္ကၽြတ္အမိုးေတြကို ဒီေနရာမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေတာင္ကေလး ဆရာေတာ္(ေတာမွီရဟန္း)က လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ကိုးရာခန္႔ကလို႔ မွတ္ခ်က္ခ်ပါတယ္။ ၁၃၆၇-ခု၊ တန္ေဆာင္မုန္းလဆန္း ၂-ရက္မွာ သံလြင္ျမစ္ေရက်ခ်ိန္ ကမ္းပါးၿပိဳရာကေန စဥ္႔ဖိုလ္လို႔ယူဆရတဲ့ ေပ၃၀-အကြာေ၀း႐ွိတဲ့ ဖိုလ္ငါးခုေပၚလာပါတယ္။ သိမ္ေနရာေဟာင္းမွာေတာ့ အုတ္ကုန္းသုံးပုံ၊ ေရကနု္ႏွစ္ကန္ကို ေတြ႔ရပါတယ္။
၁၁။မာရ္ေျပရန္ေျပ ေအာင္စၾကာသိဒၶိ႐ြာဦးေစတီ
        ေကာဇာသကၠရာဇ္ ၁၂၉၉-မွာ သက္ေတာ္ ၂၉၊ ကုိး၀ါရၿပီးျဖစ္တဲ့ ဆရာေတာ္ဦးဣႏၵ၀ံသဟာ ရေသ့ပ်ံဂူမွာ ေတာရပ္မွီေနစဥ္ ရေသ့ပ်ံ႐ြာကိုဆြမ္းခံၾကြဖို႔ သကၤန္း႐ုံမယ့္ဆဲဆဲမွာ ႐ြာရဲ႕အေ႐ွ႕ဘက္ မွာ ဆည္းလည္းသံနဲ႔ေစတီတစ္ဆူကုိ ျမင္လုိက္ရတဲ့အတြက္ ေစတီကိုဖူးၿပီးမွ ဆြမ္းခံဆက္ၾကြခဲ့ ပါတယ္။ ေနာက္တစ္ေန႔မွာ ဖူးေျမွာ္ဖို႔သြားတဲ့အခါ ေစတီေတာ္က မ႐ွိေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ စိတ္ထဲကေဖ်ာက္မရတဲ့အတြက္ ပုံစံတူေစတီတည္ဖို႔ ဆုံးျဖတ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၃၀၃-မွာ ဂ်ပန္ေတြ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ၀င္လာတာကတစ္ေၾကာင္း ၁၃၄၄-မွာ က်န္းမာေရးေၾကာင့္ ေဆး႐ုံတက္ခြဲစိပ္ရ တာကတစ္ေၾကာင္းေၾကာင့္ ဘုရားတည္ဖို႔ မျဖစ္ေျမာက္ခဲ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ရေသ့ပ်ံဒကာ ဒကာမ ေတြရဲ႕ေတာင္းဆုိမႈေၾကာင့္ ၁၃၅၅-ခုႏွစ္၊ တန္ခူးလဆန္း(၄)ရက္၊အဂၤါေန႔မွာ ေျမသန္႔၊ တန္ခူးလဆန္း ၇-ရက္ ေသာၾကာမွ ပႏၷက္ခ်၊ တန္ခူးလဆန္း(၁၀)ရက္ တနလၤာေန႔မွာ သံဃာသုံးဆယ္ေက်ာ္ၿခံရံၿပီး အုတ္ျမစ္ခ်၊ ၁၃၃၈၊ တန္ခူးလျပည့္မွာ ထီးေတာ္တင္လွဴခဲ့ပါတယ္။ ကြာသင္ေက်ာင္းဆရာေတာ္ ဦးဣႏၵ၀ံသဟာ ၁၉၈၈၊တန္ခူးလျပည့္ေက်ာ္(၄)ရက္ေန႔မွာ ဘားကပ္႐ြာပ႒ာန္းဖြင့္ပြဲ ၾသ၀ါဒေပးရင္း ပ်ံေတာ္မူခဲ့ပါတယ္။
၁၂။အစဥ္အလာထူး
        အရင္က သႀကၤန္အတက္ေန႔ေရာက္တိုင္း ရေသ့ပ်ံ႐ြာလုံးကၽြတ္လူေတြဟာ အစ္ကုိျဖစ္သူ မုတၱမၿမိဳ႕စား ျပဳျပင္တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ေကာ့ဂြန္းဂူကိုသြားၿပီး ဆြမ္းေတာ္တင္ၾကတယ္။ ၿပီးေတာ့ ဂူအေ႐ွ႕ဘက္က နတ္ေရကန္နားမွာ အသက္ႀကီးတဲ့သူတစ္ေယာက္က တုိင္ေပးၿပီး စုေပါင္းေရစက္ ခ်ၾကတယ္။ ေရစက္ခ်ခ်ိန္မွာ ဥမကြဲသိုက္မပ်က္ေနရဖို႔အတြက္ ရည္႐ြယ္ၿပီး အသားခ်င္း ဒါမွမမဟုတ္ အ၀တ္နဲ႔ ထိစပ္ထားၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္(၃၀)ခန္႔က ကန္ထဲကုိငါးေတြေမြးလို႔ ကန္ မသန္႔တာေၾကာင့္ ေရခမ္းေျခာက္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီကေန ယေန႔ထိ အစဥ္အလာပ်က္ခဲ့ပါတယ္။ တစ္ခုေတာ့ က်န္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါက သႀကၤန္အတက္ေန႔ေရာက္တုိင္း မုတၱမၿမိဳ႕စားရဲ႕ညီတည္ခဲ့တဲ့ ရေသ့ပ်ံဂူကိုသြားၿပီး ဆြမ္းေတာ္ကပ္၊ ၿပီးေတာ့ ေရစက္ခ်၊ ၿပီးမွ ဂူထဲကနတ္ေရစင္ကုိ အိမ္ယူသြားတဲ့ အေလ့အထပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ေက်ာက္စက္ေရေခၚ နတ္ေရကန္ဟာ ဂူအတြင္းညာဘက္ေဘး အနိမ့္ ပိုင္း ေက်ာက္တုံးနားမွာ ႐ွိပါတယ္။
ေကာ့ဂြန္းဂူထက္ပုိထူးတဲ့ အစဥ္လာတစ္ရပ္ကေတာ့ ၀ါးက်ည္ေတာက္ကို နႏြင္းနဲ႔လိမ္းၿပီး အဖ်ားကို နႏြင္းလိမ္းထားတဲ့ခ်ည္နဲ႔ပတ္ထားၿပီး ထိပ္၀မွာ ပရိတ္ပန္းေတြထည့္ အဲဒီေနာက္ ရေသ့ပ်ံဂူရဲ႕ ခုနစ္ေန႔ဘုရားမွာ ေန႔နံအလုိက္တစ္ညပူေဇာ္လို႔ လင္းတဲ့အခါ ရလာတဲ့ “ထီ့လ္ုဖုဂ္”ေခၚတဲ့ အိုးကုိ ကိုယ္စီယူ၊ ဂူေပၚကဆင္းၿပီး ဂူေ႐ွ႕လမ္းေဘးမွာ သႀကၤန္ကာလအေလ်ာက္ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ပါးခ်ိဳးၾက၊ ခ်ိဳးၿပီးရင္ တျခားေနရာမွာ အဲဒီအုိးကိုမသုံးမိေစဖို႔ အဲဒီေနရာမွာပဲ ခြဲပစ္ခဲ့တဲ့ ထီ့ဖ္ုလုဂ္ေရေသာက္ခ်ိဳး အစဥ္အလာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္(၃၀)ခန္႔က႐ွိခဲ့တဲ့ ထီ့ဖ္ုလုဂ္အစဥ္လာကလည္း ခုေခတ္မွာ ေခတ္ေရစီးေၾကာင္းေၾကာင့္ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့တာလား ဘာေၾကာင့္လဲဆိုတာကို ဘယ္သူမွ တိတိက်က် မေျပာႏုိင္ေတာ့ေလာက္ေအာင္ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ပါၿပီ။ အေခၚအေ၀ၚအေနနဲ႔ သိမ္ေဟာင္း ေနရာကို သိင့္ေခါဟ္ဍာ၊ ရေသ့ႀကီးေနခဲ့တဲ့ေနရာကို ဖူအၚသၚဟႈဂ္ (ဘုိးရေသ့ၿခံ) လို႔ ဒီေန႔ထိ ေခၚေ၀ၚ ၾကတုန္းပါပဲ။
ကိုး = ရေသ့ပ်ံဂူေတာ္ျမတ္သမုိင္းအက်ဥ္း ( ဦး၀ိသုဒၶိ၊ရေသ့ပ်ံဂူ)။
Print Friendly and PDF

Saturday, July 13, 2013

ေခါင္းေလာင္းစာ

E.G. F | 5:39 AM | Be the first to comment!
          ေခါင္းေလာင္းစာဆိုတာ ေခါင္းေလာင္းမွာေရးထားတဲ့စာကို ဆိုလိုတာပါ။ တရုတ္ႏုိင္ငံအေရွ႕ပိုင္း၊ ရွန္ေဒါင္းျပည္နယ္၊ ဂ်ီနန္းၿမိဳ႕၊ မင္မင္းဆက္(၁၃၆၈-၁၆၄၄)လက္ထက္ သြန္းလုပ္ခဲ့တဲ့ ရြန္ဂဲ(လ္) -ေခါင္းေလာင္းရဲ႕အတြင္းအျပင္မ်က္ႏွာစာအျပည့္မွာ တရုတ္အကၡရာ(၂၂၇,၀၀၀)နဲ႔ သုတၱန္က်မ္းစာေတြ -ေရးထားတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာေတာ့  ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕၊ ေမြေတာ္ကကၠဴဘုရားမွာ ေခါင္းေလာင္းစာေတြရွိသလို ခ်င္းတြင္းေဒသ၊ မုံရြာၿမိဳ႕စတဲ့ ေနရာေတြနဲ႔ တျခား ျမန္မာႏုိင္ငံအေတာ္မ်ားမ်ားမွာလည္း ေခါင္းေလာင္း စာေတြ ေတြ႔ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အေ၀းႀကီးမၾကည့္ခ်င္ဘူးဆုိရင္ ကုသုိလ္ေတာ္ဘုရားထဲမွာလည္း နမူနာ ၾကည့္ႏုိင္ပါတယ္။ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေစတီ၊ပုထိုးေတြမွာ ေခါင္းေလာင္းကုိ မပါမျဖစ္တစ္ခုလို ထားၾကပါ တယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြဟာ ဘုရားမွာကုသိုလ္ျပဳၿပီးတိုင္း အမွ်ေ၀ရင္ ေခါင္းေလာင္း ထုိးၿပီး အမွ်ေ၀တတ္ၾကတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ပါ။ အဲဒီလို ေခါင္းေလာင္းထားရွိၾကတာနဲ႔အမွ် ေခါင္းေလာင္းမွာ ကုသုိလ္ရွင္ရဲ႕နာမည္ေတြ ဆုေတာင္းစာေတြ ကမၸည္းစာေတြ၊ သြန္းလုပ္ၿပီးစီးသည့္ ခု၊ႏွစ္၊လ၊ရက္မွတ္ တမ္းေတြ၊ သြန္းလုပ္ရျခင္းအေၾကာင္းေတြ ေခါင္းေလာင္းအေလးခ်ိန္ေတြ၊ သြန္းလုပ္သူပန္းတဥ္းပညာရွင္ ရဲ႕နာမည္ေတြ ေရးထိုးတတ္ၾကပါတယ္။ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေရးခဲ့ၾကတာျဖစ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ အဲဒီေခါင္း -ေလာင္းမွာပါတဲ့ မူလအေရးအသားစာေတြကလည္း ျမန္မာအကၡရာကိုေလ့လာဖို႔အတြက္ အေထာက္ကူ တစ္ခုျဖစ္သလို သမုိင္း ေလ့လာေနသူေတြအတြက္လည္း အေထာက္အထားတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။
          ပုဂံေခတ္က ေခါင္းေလာင္းကို “ေခာင္ေလာင္”လို႔ ေရးသားၾကပါတယ္။ သာဓကျပရမယ္ဆိုရင္ မင္းမတ္ဥာဏမိစည္ေက်ာက္စာ၊ ေၾကာင္းေရ ၉-မွာ “ေခာင္ေလာင္ ႀကိယ္ အပိသာ ၁၀၆ ခြယ္ဧအ္”လို႔ ပါရွိသလို သကၤန္းရုံဘုရားေက်ာက္စာ၊ ေၾကာင္းေရ ၄-၅-မွာလည္း “ေခာင္ေလာ ပႅဳေယ”လို႔ ပါရွိပါတယ္။
          ေခာင္ေလာင္ရဲ႕ ခက္ဆစ္အဓိပၸာယ္ကုိ ခရီးေဆာင္ျမန္မာအဘိဓာန္မွာ “ေၾကးေငြစသည္ျဖင့္ သြန္းလုပ္ထားသည့္ လုံးပတ္၀န္း၍ အ၀ကားေသာ တီးခတ္စရာပစၥည္း။ အေခါင္းအတြင္းရွိ အဆန္ကို ခတ္လႈပ္၍ အသံျမည္ေစေသာ ခြက္ပုံသတၱဳကိရိယာ”လို႔ ျပဆိုထားပါတယ္။
          ေရွးေခတ္ျမန္မာ့လက္ရာေခါင္းေလာင္းေတြကုိ အေျပာက္အမႊန္းပန္းမခ်ယ္တဲ့ ရုိးရိုးရွင္းရွင္းေတြနဲ႔ပဲ အေတြ႔မ်ားပါတယ္။ ပုဇြန္တုပ္ေကြးေခၚ ေခါင္းေလာင္းခ်ိတ္ကုိင္းကို ရုိးရုိးပဲထားသလို ေခါင္းေလာင္းခ်ိတ္ ဖို႔ ေခါင္းေလာင္းအထက္နားမွာ အကုိင္းအေကြးမွာလည္း ေခါင္းေလာင္းခ်ိတ္ဖို႔ အကုိင္းအေကြးသာမန္ပဲ ထားရွိၾကပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းရဲ႕ အေပၚပိုင္းေဖာင္းရစ္၊ အလယ္ပိုင္းခါးစည္းခ်က္၊ ေအာက္အနားေဖာင္း ရစ္ေတြမွာ သာမန္အေရးအေၾကာင္းေလာက္ပဲ ျပဳလုပ္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တေျဖးေျဖးနဲ႔ ပိုမုိလွပလာ -ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ၾကတဲ့အခါ ပုဇြန္တုပ္ေကြးေခၚ ေခါင္းေလာင္းခ်ိတ္ကိုင္းမွာ ကိႏၷရီ၊ကိႏၷရာရုပ္ေတြ တုိးနယားရုပ္ေတြ ပဥၥရူပရုပ္ေတြနဲ႔ အလွဆင္လာၾကတယ္။ အကုိင္းအေကြးကိုေတာ့ ျခေသၤ့ရုပ္ေတြနဲ႔ ပုိလွပ လာေအာင္လုပ္ၿပီး ေဖာင္းရစ္ေနရာေတြကိုလည္း ၾကာေမွာက္ၾကာလွန္ပန္းကႏုတ္ေတြနဲ႔ ပိုမိုအႏုစိတ္ လာၾကပါတယ္။
          ေခါင္းေလာင္းကို ျမန္မာတစ္ႏုိင္ငံတည္းမွာသာမက အာရွႏုိင္ငံေတြအျပင္ ဥေရာပႏုိင္ငံေတြမွာ လည္း အသုံးျပဳၾကပါတယ္။ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးေခါင္းေလာင္းဆယ္လုံးမွာ အာရွကသုံးလုံး သာ ပါရွိၿပီး က်န္ခုနစ္လုံးက ဥေရာပႏုိင္ငံကျဖစ္ေနလို႔ပါပဲ။ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးေခါင္းေလာင္းဆယ္လုံး ကေတာ့=
၁။ရုရွားႏုိင္ငံ၊ ေမာ္စကိုၿမိဳ႕၊ ကရင္မလင္နန္းေတာ္ရွိ ၁၇၃၃ (သုေတသနသရုပ္ျပအဘိဓာန္)/ ၁၈၃၃ (ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း)ခုမွာ သြန္းလုပ္ခဲ့ၿပီး (တန္-၂၀၀-ျမန္မာ့စြယ္စုံ)(တန္-၁၈၀-Britanica Emcyclopacedia အတြဲ-၂) (တန္-၂၁၉-Children Emcyclopacedia အတြဲ-၂)၊ ပိႆာ-၁၂၈၀၀၁၊ အျမင့္ေပ-၁၉ နဲ႔ ၃-လက္မ၊ အ၀န္းေပ-၉၀၉၊ ထိပ္၀ ေပ-၂၂၊ ဒု ၂-ေပ ရွိတဲ့ ဆာ-ကိုလိုကိုး (Tsar Kolokoေခါင္းေလာင္းႀကီး။ လက္မႈပညာရွင္ ၂၀၀-ေက်ာ္နဲ႔ သြန္းလုပ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။
၂။ရုရွားႏုိင္ငံ၊ လီနင္ဂရက္ၿမိဳ႕အနီး၊ ကရာစႏိုဗာဒါရက္စ္ၿမိဳ႕မွာ အေလးခ်ိန္ တန္-၁၇၁၊ ပိႆာခ်ိန္-၁၀၉ ၄၄၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၃။ရုရွားႏုိင္ငံ၊ ေမာစကိုၿမိဳ႕မွာ အေလးခ်ိန္ တန္-၁၁၀ (သုေတသနသရုပ္ျပအဘိဓာန္)/တန္-၁၂၈ (ျမန္မာ့ စြယ္စုံက်မ္း)၊ ပိႆာခ်ိန္-၇၀၄၀၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၄။ျမန္မာႏုိင္ငံ၊ ဘိုးေတာ္ဘုရားလက္ထက္၊ ျမန္မာသကၠရာဇ္-၁၁၇၀-ခုမွာ သြန္းခဲ့ၿပီး အေလးခ်ိန္ တန္-၈၇၊ ပိႆာခ်ိန္-၅၅၆၈၁၊ အျမင့္ေပ-၂၀ နဲ႔ ၃-လက္မ၊ အ၀န္း ေပ-၁၆ နဲ႔ ၉-လက္မ၊ ဒု ၆-လက္မမွ ၁၂-လက္မ (ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္းမွာ = အျပင္ဘက္အခ်င္းႏႈတ္ခမ္း၀ ေပ-၁၆ နဲ႔ ၃-လက္မ၊ အတြင္းဘက္ႏႈတ္ခမ္း၀ အထက္ ၄-ေပ နဲ႔ ၈-လက္မေနရာမွာ အခ်င္း ၁၀-ေပ၊ အတြင္းဘက္အျမင့္ ၁၁-ေပ နဲ႔ ၆-လက္မ၊ အျပင္ ဘက္အျမင့္ ၁၂-ေပ၊ အတြင္းဘက္အခ်င္း ၈-ေပ နဲ႔ ၆-လက္မ)အထိ ရွိတဲ့ မင္းကြန္းေခါင္းေလာင္းေတာ္ ႀကီး။ ျမန္မာေတြကေတာ့ မမင္းျဖဴမွန္မွန္ေျပာဆိုတဲ့ အမွတ္သားနဲ႔ အေလးခ်ိန္ ၅၅၅၅၅၅ ရွိတယ္လို႔ အစဥ္ အဆက္မွတ္သားၾကပါတယ္။မင္းကြန္းေခါင္းေလာင္းႀကီးကို ေၾကးညိဳနဲ႔သြန္းလုပ္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ေၾကးခဲေတြရဲ႕ ၾကားမွာ ေရႊစေငြစေတြ သြန္းျမႈပ္ထားပါတယ္။
၅။တရုတ္ႏုိင္ငံ၊ ပီကင္းၿမိဳ႕မွာ တန္-၅၃၊ ပိႆာခ်ိန္-၃၃၉၂၀ ရွိတဲ့ ဂရိတ္ဘဲလ္ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၆။အေမရိကန္ႏုိင္ငံ၊ကြိဳင္ႏြန္ၿမိဳ႕မွာ သြန္းလုပ္ၿပီး နယူးေယာက္ျမစ္ဆိပ္ ကမ္းဘုရားရွိခိုးေက်ာင္းမွာထားရွိတဲ့ တန္-၂၅၊ ပိႆာ-၁၆၀၀၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၇။ဂ်ာမဏီႏိုင္ငံ၊ ကိုလုံးၿမိဳ႕မွာ တန္-၂၄၊ ပိႆာ-၁၅၃၆၀ ရွိတဲ့ အင္ပါယာေခါင္းေလာင္းႀကီး။ ၁၈၇၀-၇၁ စစ္ပြဲမွာ ျပင္သစ္ကေန ယူလာတဲ့အေျမွာက္ႀကီး ၂၂-လက္ရဲ႕ သတၳဳေတြကို အရည္က်ိဳၿပီး သြန္းလုပ္တဲ့အခါ တန္ခ်ိန္ ၂၇-ရွိခဲ့ပါတယ္။ သူ႔ကို အင္ပါယာေခါင္းေလာင္းလို႔ ေခၚခဲ့ၿပီး ေနာင္အခါ လက္နက္ခဲယမ္းအတြက္ သတၱဳေတြလိုတာေၾကာင့္ ၁၉၁၇-မွာ အရည္က်ိဳၿပီး အသုံးျပဳခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၂၇-ခုမွာ အသစ္ျပန္က်ိဳၿပီး သြန္းလုပ္တဲ့အခါ ၂၄-တန္ပဲ က်န္ပါေတာ့တယ္။
၈။တရုတ္ႏုိင္ငံ၊ နန္ကင္းၿမိဳ႕မွာ တန္-၂၂၊ ပိႆာ-၁၄၀၈၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၉။အဂၤလန္ႏုိင္ငံ၊ လန္ဒန္ၿမိဳ႕၊ စိန္ေပါဘုရားေက်ာင္းမွာရွိတဲ့ တန္-၁၇၊ ပိႆာ-၁၀၈၈၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
၁၀။အဂၤလန္ႏုိင္ငံ၊ ၀က္စ္မင္နစ္စတာၿမိဳ႕၊ ပါလီမန္လႊတ္ေတာ္ ဘစ္ဘင္နာရီစင္မွာ ထားရွိၿပီး တန္-၁၃၊ ပိႆာ- ၈၆၄၀ ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီး။
          အထက္မွာ ျပဆုိထားတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီးဆယ္လုံးကို သိၿပီးၿပီဆိုေတာ့ မင္းကြန္းေခါင္းေလာင္းကုိ ဘယ္နံပါတ္ထဲပါသလဲဆိုတာလဲ ေတြ႔ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ Kiwix-မွာ ျပထားတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီးေတြထဲမွာ ဂ်ပန္ႏုိင္ငံ၊ ခ်ီယြန္အင္ေက်ာင္းမွာရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႀကီးဟာ ၁၆၃၃-မွာ သြန္းလုပ္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ၇၄- တန္ အေလးခ်ိန္ ရွိတဲ့အတြက္ အဲဒီေခါင္းေလာင္းကို ထုိးခတ္ဖို႔ ရဟန္း ၁၇-ပါးေလာက္ လိုအပ္မယ္ လို႔ျပထားပါ တယ္။ ဒါဆုိရင္ေတာ့ နံပါတ္ငါးေလာက္ခ်ိတ္မွာ အေသအခ်ာပါပဲ။ ေနာက္တစ္ခုရွိတာက ဒီေန႔ စာအုပ္ေတြ မွာ တတိယအႀကီးဆုံးလုိ႔ မင္းကြန္းေခါင္းေလာင္းကို ေျပာၾကတာေတြ႔ေနရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္ လဲဆိုတာ ကိုေတာ့ ဆက္ေလ့လာရမွာပါ။ (နံပါတ္-၂ ေခါင္းေလာင္းႀကီးကုိ ေလ့လာရင္ ဒီအေၾကာင္းေသေသခ်ာခ်ာ သိရမယ္ထင္ပါတယ္)။
          ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ လူတိုင္းနီးပါး သိၿပီး၊ၾကားဖူးၿပီးျဖစ္တဲ့ ေခါင္းေလာင္းတစ္လုံး ရွိပါေသးတယ္။ သူ႔ကို ခုခ်ိန္ လက္ေတြ႔မျပႏုိင္ေသးတဲ့အတြက္ စာရင္းထဲထည့္လို႔မရျဖစ္ေနပါတယ္။ အဲဒီေခါင္းေလာင္းက အ၀ ရွစ္ေတာင္၊ အေစာက္ ၁၂-ေတာင္ရွိၿပီး ပိႆာခ်ိန္ ၁၈၀၀၀၀-ရွိတဲ့ ေၾကးေခါင္းေလာင္းျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေခါင္းေလာင္းကို ခရစ္ႏွစ္-၁၄၇၆-ခုႏွစ္မွာ သြန္းလုပ္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္ကို လႈဒါန္းခဲ့ တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သြန္းလုပ္ၿပီး ႏွစ္-၂၀၀ ေလာက္ပဲ ေကာင္းေကာင္းေနခဲ့ရပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲ ဆိုေတာ့ ခရစ္ႏွစ္ ၁၆၁၂-မွာ ဘုရားေရႊခြာ၊ ဘုရားဌာပနာေဖာက္၊ ေၾကးေခါင္းေလာင္းေတြကို ျဖဳတ္ၿပီး အေျမွာက္လုပ္၊ ဗုဒၶဘာသာကိုေစာ္ကား၊ အာဏာကိုအသုံးျပဳၿပီး သူ႔ဘာသာကိုအတင္းဆြဲသြင္းစတာေတြနဲ႔ နာမည္ႀကီးၿပီး ခ်မ္းသာေနတဲ့ ေပၚတူဂီႏိုင္ငံသား၊ သံလ်င္ၿမိဳ႕စား ဘရင္ဂ်ီကုလားလူယုတ္မာ ငဇင္ကာဆုိတဲ့ သူက အေျမွာက္လုပ္ဖို႔အတြက္ ဒဂုံကေန သံလ်င္ကိုသယ္ယူတဲ့အခါ ေလွ၀မ္းကြဲလို႔ ေခါင္းေလာင္းႀကီး ေဒါ ပုံျမစ္ထဲ က်ေပ်ာက္ခဲ့တာကေနစၿပီး ဒီကေန႔ထိ ဘယ္သူမွရွာေဖြလို႔မရေသးပါဘူး။ ခုထိ ဆက္ရွာေနၾကဆဲ ပါပဲ။ အဲဒီေခါင္းေလာင္းကို “ဓမၼေစတီ” ဒါမွမဟုတ္ “အ၀ိႏၵေဆာက္” ေခါင္းေလာင္းလို႔ ေခၚတယ္။ အဲဒီေခါင္း -ေလာင္းကို သကၠရာဇ္ ၈၃၈-မွာ ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္ကို လွဴဒါန္းခဲ့ပါတယ္။

အထက္မွာ ငဇင္ကာဆိုတဲ့ပုဂၢိဳလ္ရဲ႕ ဆုိးသြမ္းယုတ္မာမႈကို ေရးျပခဲ့ပါတယ္။ ငဇင္ကာရဲ႕အႏၱရာယ္ကို သိေတာ္မူတဲ့ အေနာက္ဘက္လြန္မင္းတရားႀကီးဟာ ေရေၾကာင္း၊ၾကည္းေၾကာင္းနဲ႔ သံလ်င္ကုိ သုံးလတိုင္ တုိင္၀န္းရံၿပီးမွ ငဇင္ကာကို ဖမ္းဆီးမိခဲ့ပါတယ္။ အျပစ္ကုိ၀န္ခံရင္ အသက္ခ်မ္းသာေပးမယ္လို႔ အခြင့္ေပး ခဲ့တာေတာင္မွ အျပစ္ကို ၀န္မခံပဲ နတ္ရွင္ေနာင္အားကိုးနဲ႔ မုိက္ရဲခဲ့တဲ့အတြက္ စအိုကုိတံက်င္လွ်ိဳ သတ္ခဲ့ရ တယ္။ ရတုမွာပညာရွင္တစ္ဦးျဖစ္ေသာ္ျငား စိတ္ႏွလုံးေကာက္က်စ္တဲ့နတ္ရွင္ေနာင္ကိုလည္း လူမ်ိဳျခား၊ ဘာသာျခား ဘရင္ဂ်ီကုလားယုတ္နဲ႔ ပူးေပါင္းခဲ့တဲ့အတြက္ ကြပ္မ်က္ခဲ့ရပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ အေနာက္ ဘက္လြန္မင္းတရားႀကီးဟာ ေတာင္ငူကိုသိမ္းပိုက္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္မွာ နတ္ရွင္ေနာင္ကို ၿမိဳ႕စား အျဖစ္ ခန္႔အပ္ၿပီး ေျမွာက္စားခဲ့ပါတယ္။ အေနာက္ဘက္လြန္မင္းတရားႀကီးဟာ မထမဆုံးေခ်ကုပ္ယူလာတဲ့ နယ္ ခ်ဲ႕အႏၱရာယ္ကို ကာကြယ္ခဲ့တဲ့ မင္းတစ္ပါးျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသမုိင္းမွာ အဆိုးဆုံးၿမိဳ႕စားယုတ္ႏွစ္ဦးရွိပါတယ္။ ဒါ့ထက္ပိုဆုိးတာကေတာ့ သူတို႔ဟာ ျမန္မာႏုိင္ ငံသားမဟုတ္ပဲ တုိင္းတစ္ပါးသား ကုလားႏွစ္ဦးျဖစ္တဲ့ သံလ်င္ၿမိဳ႕စား ဖိလစ္ဒီဘရစ္တို(Philip de brito) နဲ႔ အမရပူရၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ ဘိုင္ဆတ္တို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။ မင္းတုန္းမင္းနဲ႔ကေနာင္မင္းသားတို႔ရဲ႕ေနာင္ေတာ္ပုဂံမင္း ဟာ ၾကက္တုိက္စတဲ့အေပ်ာ္အပါးကိစၥေတြမွာ အလြန္ေမြ႕ေလ်ာ္တဲ့သူျဖစ္ပါတယ္။ ဘိုင္ဆတ္ဆိုတာ အဲဒီ မေကာင္းတဲ့အရာေတြမွာ ဆရာလုပ္ေပးေနတဲ့ မြတ္ဆလင္ကုလား တိရစၧာန္ကၽြမ္းက်င္ဆရာျဖစ္ပါတယ္။ ဘုရင္သေဘာက်လို႔ သူ႔ကိုအမရပူရၿမိဳ႕၀န္ခန္႔ခဲ့ပါတယ္။ သူ႔မွာတပည့္တစ္ေယာက္ရွိပါတယ္။ ေမာင္ပိန္ လို႔ေခၚတယ္။ ေမာင္ပိန္ဆိုတဲ့ပုဂၢိဳလ္ဟာ အင္း၀နဲ႔စစ္ကုိင္းမွာရွိတဲ့ နန္းေတာ္တိုင္ေတြကို ယူၿပီး တံတားတစ္ စင္းေဆာက္ခဲ့တယ္။ ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ အေၾကာင္းကိစၥရွိလို႔ သူ႔ဘက္က မြတ္ဆလင္ ကုလားေတြ အမရပူရကုိ ကူးခ်င္ရင္ ကူးရလြယ္ေအာင္ဆိုတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ပါ။ သူတို႔ဆရာတပည့္ႏွစ္ေယာက္ရဲ႕ဆုိး သြမ္း ယုတ္မာမႈေတြကို မခံႏုိင္ၾကေပမယ့္ ဘုရင့္နားခစားတဲ့ ေပါက္ေပါက္ေရာက္ေရာက္ ရွိသူေတြျဖစ္လို႔ ငု႔ံခံေနရတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ဘုရင္သိၿပီး သတ္ပစ္ခဲ့ရတယ္။
          လုိရင္းအေၾကာင္းအရာကိုပဲ ဆက္ေျပာပါရေစ။ ငဇင္ကာေၾကာင့္က်ေပ်ာက္ခဲ့ရတဲ့ ဓမၼေစတီေခါင္းေလာင္းကို တကယ္သာ ဆယ္ယူႏုိင္ခဲ့မယ္ဆိုရင္ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးေခါင္းေလာင္းကို ၁၈၃၃- မွာ သြန္းလုပ္ခဲ့တာျဖစ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ၁၄၇၆-မွာ သြန္းလုပ္ခဲ့တဲ့ ဓမၼေစတီေခါင္းေလာင္းက လက္ရွိ ကမၻာ့အႀကီးဆုံး ေခါင္းေလာင္းထက္ ႏွစ္ေပါင္း -၂၅၀ ေက်ာ္ ေစာတဲ့အျပင္ မင္းကြန္းေခါင္းေလာင္းထက္ အခ်ိန္ ၃-ဆ ပိုေလးၿပီး တန္ ၂၇၀-ေက်ာ္တာေၾကာင့္ ကမၻာ့အႀကီးဆုံးေခါင္းေလာင္းေတြထဲမွာ ဓမၼေစတီ -ေခါင္းေလာင္းဟာ နံပါတ္တစ္ျဖစ္မွာ အေသအခ်ာပါပဲ။ အဲဒီလိုျဖစ္ခဲ့ရင္ ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္ကို ဖူးေျမွာ္ရင္း ဓမၼေစတီေခါင္းေလာင္းကိုလည္း ေလ့လာခြင့္ရၾကမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လက္ရွိအေျခအေနအရ ခရစ္ -ႏွစ္ ၁၇၇၈-ခုႏွစ္မွာ သြန္းခဲ့တဲ့ ၁၅၅၅၅-ပိႆာရွိတဲ့ မဟာဃဏေခါင္းေလာင္းနဲ႔ သာယာ၀တီမင္းလွဴခဲ့တဲ့ ပိႆာ-၂၅၉၄၀ နဲ႔ ၄၉-က်ပ္ရွိတဲ့ မဟာသဒၵဃဏ ေခါင္းေလာင္းႀကီးႏွစ္လုံးသာ ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္မွာ အႀကီးဆုံးေတြ႔ရွိရပါတယ္။
          ျမန္မာ့ပန္းဆယ္မ်ိဳးမွာ ပန္းတဥ္းပညာဆိုတာ ရွိပါတယ္။ အဲဒီပန္းတဥ္းပညာမွာ ေၾကးသြန္းလုပ္ငန္း နဲ႔ ေၾကးခတ္လုပ္ငန္းဆိုၿပီး ႏွစ္မ်ိဳးရွိပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းသြန္းလုပ္တာက ပန္းတဥ္းပညာရပ္မွာ ပါပါတယ္ ။ ျမန္မာေတြ ေခါင္းေလာင္း၊ ခ်ဴနဲ႔ ဆည္းလည္းေတြကို သေရေခတၱရာ၊ ပ်ဴလက္ထက္ကတည္းက သြန္း လုပ္ေနခဲ့ၿပီျဖစ္ပါတယ္။
          ၁၉၆၆-၆၇ ခုႏွစ္တုန္းက ျပည္၊ေမွာ္ဇာ၊ ဘုရားမာအနီး ကုန္းေျမမွာ ၁၂-လက္မ(သုေတသနဌာနမွဴး ဦးကိုကို) ၁၁-လက္မ (ဓမၼေစတီေခါင္းေလာင္းႀကီး၏ လ်ိဳ႕၀ွက္ခ်က္မ်ား) ရွိၿပီး ေၾကးနဲ႔သြန္းလုပ္ထားတဲ့ ပ်ဴေခတ္ေခါင္းေလာင္းတစ္လုံးကို ေတြ႔ရပါမယ္။ အဲဒီေခါင္းေလာင္းမွာ ပ်ဴေခတ္အႏုပညာလက္ရာ သဘင္ ပညာသည္ငါးဦးအရုပ္ေလးေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။ ပုဂံေခတ္ က်န္စစ္သားမင္းႀကီးကလည္း ေၾကးစင္ တစ္ေထာင္ သြန္းထားတဲ့ ေခါင္းေလာင္းငါးလုံးကို ေရႊစည္းခုံေစတီမွာ ၃-လုံး၊ အာနႏၵာဘုရားမွာ ၁-လုံး၊ မင္းအိုခ်မ္းသာေစတီမွာတစ္လုံး လွဴဒါန္းခဲ့ပါတယ္။ က်န္စစ္သားမင္းႀကီးရဲ႕ေျမးေတာ္ အေလာင္းစည္သူ မင္းကလည္း ေၾကးစင္-၅၀၀၀၀ ပိႆာနဲ႔ သြန္းထားတဲ့ ေခါင္းေလာင္းႏွစ္လုံးကို သဗၺညဳဘုရားမွာ ၁-လုံး ၊ ေရႊဂူဘုရားမွာ ၁-လုံး လွဴဒါန္းခဲ့ပါတယ္။
          ေခါင္းေလာင္းကို မြန္ဘုရင္ေတြကလည္း ဘုရားမွာလွဴဒါန္းမႈျပဳခဲ့ပါေသးတယ္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၃၆၉-မွာ နန္းတက္တဲ့ ဗညားဦးဟာ ေရႊေမာ္ေဓာေစတီကို ေၾကး ၃၁၀-ပိႆာနဲ႔ သြန္းခဲ့တဲ့ေခါင္းေလာင္းကို လွဴခဲ့ သလို ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၄၉-မွာ နန္းတက္တဲ့ ဗညားက်န္းကလည္း ေၾကး ၇၅၀-ပိႆာရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းကို လွဴဒါန္းခဲ့ပါတယ္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၅၂-မွာ နန္းတက္ခဲ့တဲ့ ဘုရင္မႀကီးရွင္ေစာပုကလည္း ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္ ကို ေၾကး ၁၇၀၀-ရွိတဲ့ ေခါင္းေလာင္းကို လွဴခဲ့ပါတယ္။

တရုတ္ႏုိင္ငံမွာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္-၄၀၀၀ ေလာက္ကတည္းက ေခါင္းေလာင္းစတင္ေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီလို႔ ဆုိၾကေပ မယ့္ ခုိင္မာတဲ့အေထာက္ထား မျပႏုိင္ေသးပါဘူး။ ေရာမလူမ်ိဳးေတြအုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ အေနာက္ႏုိင္ငံမွာေတာ့ ခရစ္ယန္၀ါဒကို အခုိင္အမာယုံၾကည္ေနၿပီျဖစ္တဲ့ ၅-ရာစု၊ ၆-ရာစုေလာက္ကစၿပီး ခရစ္ယန္ဘုရားရွိခိုး - ေက်ာင္းေတြမွာ ေခါင္းေလာင္းေတြ ခ်ိတ္ထားၾကပါၿပီ။ ျမန္မာအပါအ၀င္ ဗုဒၶဘာသာႏုိင္ငံေတြ မွာေတာ့ ေခါင္းေလာင္းကို ေစတီ၊ပုထိုးေတြ သိမ္၊ေက်ာင္းေတြမွာ အမ်ားအျပား ထားရွိၾကပါတယ္။ အသုံးျပဳ တဲ့အခါမွာလည္း သာသနာေရးကိစၥကေနလြဲၿပီး နန္းတက္ပြဲ၊ လက္ထပ္ပြဲ၊ စစ္ႀကီးၿပီးလို႔ ၀မ္းသာတဲ့အခါေတြ မွာ တီးခတ္ၾကပါတယ္။ ႏိႈးစက္အေနနဲ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ ဘုရင္နတ္ရြာစံတဲ့အခါ ၀မ္းနည္းျခင္းအထိမ္းအမွတ္ အေနနဲ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ အစည္းေ၀းေခၚတဲ့ အခါပဲျဖစ္ျဖစ္ ေက်ာင္းတက္ေက်ာင္း ဆင္းအခ်ိန္ေတြမွာပဲျဖစ္ျဖစ္တီး ခတ္ၾကပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ စကားေျပာေၾကး နန္းေခါင္းေလာင္း၊ လူေခၚေခါင္းေလာင္း၊ ႀကိဳး ဆြဲေခါင္းေလာင္း၊ စက္တပ္ေခါင္းေလာင္း၊ သံစုံျမည္ -ေခါင္းေလာင္း စတာေတြ အေနနဲ႔ အေရးပါအရာေရာက္ခဲ့ပါတယ္။

အဂၤလန္ႏုိင္ငံ၊ ဗဲလဖတ္ၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ စိန္႔ပက္ထရစ္ေခါင္းေလာင္းဟာ ၆-ရာစုေလာက္က ျပဳလုပ္ခဲ့တာျဖစ္ -ၿပီး ေထာင့္မွန္စတုဂံျဖစ္ပါတယ္။ သတၱဳျပားေတြကို စို႔နဲ႔ေတ့ဆက္ထားတာပါ။ တေျဖးေျဖးနဲ႔ သတၱဳကို အရည္က်ိဳၿပီး ပုံသြင္းတဲ့စနစ္ေပၚလာတဲ့အခါ ဒီေန႔ေခတ္ျမင္ေနရသလို သြန္းေလာင္းတဲ့အတတ္နဲ႔ သြန္း လုပ္လာၾကေတာ့တာပါပဲ။ ေရွးတုန္းကသုံးတဲ့ေခါင္းေလာင္းေတြဟာ ေလးေဒါင့္ပုံျဖစ္ၿပီး တခ်ိဳ႕ဆိုရင္ အလုံ ပိတ္ ခေလာက္ေလးေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။ ခေလာက္ေတြကိုေတာ့ ေခြးနဲ႔ကၽြဲႏြားေတြရဲ႕လည္ပင္းမွာ ခ်ိတ္ထား တတ္ၾကသလို အဲဒီေခတ္က ဟီျဗဴဘုန္းႀကီးတစ္ခ်ို႕ရဲ႕ ၀တ္ရုံေတြမွာ ေရႊသြန္းေခါင္းေလာင္းေလးေတြ တပ္ ဆင္ထားတတ္ၾကပါတယ္။
ကုိး = ျမန္မာသဒၵါ(ျမန္မာစာအဖြဲ႔)။ သုေတသနသရုပ္ျပအဘိဓာန္၊၂၀၀၉-ခု (ဖ်ာပုံ၊ဦးၾသဘာသာဘိ၀ံသ) ။ ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း(အတြဲ-၂၊အပုိင္း-ခ)။ ပုဂံေခတ္ျမန္မာေက်ာက္စာမ်ားလာေ၀ါဟာရမ်ားေလ့လာခ်က္ (ပါေမာကၡ ေဒၚတင္အုန္း)။ ဓမၼေစတီေခါင္းေလာင္းႀကီး၏လွ်ိဳ႕၀ွက္ခ်က္မ်ား(ခ်စ္စံ၀င္း)။ Kiwix (ကီး၀စ္)။ www.chintwin.com
Print Friendly and PDF
Twitter Bird Gadget